IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA
(KAAP DIE GOEIE HOOP PROVINSIALE AFDELING)
     RAPPORTEERBAAR
	Saaknr: 6629/01

In die aangeleentheid tussen:

FRANCISKUS ANTONIUS MARIA KIGGEN	Applikant

en

VITO ANTONIO BURGER	Eerste Respondent
GIDION JOSUA THERON	Tweede Respondent
FRANS JACOBUS HENDRIK VAN ZYL	Derde Respondent
VAB MARKETING BK (CK97/40657/23)	Vierde Respondent

Namens Applikant				:		Adv. DJ van Sittert
Prokureurs namens Applikant		:		De Klerk en van Gend

Namens Verweerders			:		Adv. HG Klem (SC)
Prokureurs namens Verweerders		:		Guthrie en Theron

Verhoordatums				:		28 November 2001

Datum van Uitspraak 			:		14 Desember 2001

IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA
(KAAP DIE GOEIE HOOP PROVINSIALE AFDELING)
	Saaknr: 6629/01

In die aangeleentheid tussen:

FRANCISKUS ANTONIUS MARIA KIGGEN	Applikant

en

VITO ANTONIO BURGER	Eerste Respondent
GIDION JOSUA THERON	Tweede Respondent
FRANS JACOBUS HENDRIK VAN ZYL	Derde Respondent
VAB MARKETING BK (CK97/40657/23)	Vierde Respondent

UITSPRAAK

KAAPSTAD                    	14 DESEMBER 2001

T

INLEIDING

[ 1]	Op 3 Augustus 2001 is die respondente opgeroep om redes aan te toon op 19 September 2001 waarom daar nie volledige toegang aan applikant en sy rekenkundige beampte verleen moes word tot die rekenkundige rekords van VAB Marketing BK, die vierde respondent (“die BK”) nie; waarom die respondente nie belet moes word om die bepalings betreffende die oordrag van ‘n ledebelang ingevolge ‘n samewerkingsooreenkoms te implementeer nie; en waarom hul nie beveel moes word om die koste van die aansoek op ‘n prokureur- en kliëntskaal te betaal nie. ‘n Tusentydse bevel met onmiddellike regswerking is verleen, met uitsondering van die bede wat met koste handel.

[ 2]	Die bevel is ex parte en in camera by wyse van dringendheid verkry. Sekere ondernemings deur die applikant is by die bevel ingelyf. Verlof is aan die applikant verleen om sy funderende eedsverklaring aan te vul nadat hy toegang tot die administratiewe rekords van die BK verkry het.

FEITELIKE AGTERGROND

[ 3]	Uit die vestigende eedsverklaring het dit geblyk dat die vertouensposisie tussen die applikant aan die een kant en die eerste drie respondente as lede van die BK aan die ander kant ernstig geskaad is weens optrede van die drie respondente wat die applikant beskryf het as “onredelik nadelig, onregverdig en onbillik”, ondermeer omdat hy toegang tot die administratiewe rekords van die BK ontsê is. Waarom hy die toegang benodig het, is soos volg verduidelik:

“11.1.4 	Die moontlikheid bestaan dat ek as lid van die Vierde Respondent sal wil uittree en dat my ledebelang se waarde bepaal sal moet word;

11.1.5 		Ten einde die waarde van my ledebelang te bepaal is die klandisiewaarde van die Vierde Respondent relevant. Die klandisiewaarde word bepaal deur die jaarlikse netto winste van die Vierde Respondent (na betaling van die vergoeding soos in die Samewerkingsooreenkoms uiteengesit is) akkuraat vas te stel, welke waarde dan met ‘n geskikte vermenigvuldiger vermenigvuldig moet word;

11.1.6 	...
11.1.7 	...

11.1.8 	Dit is geensins vir my moontlik om die korrekte waarde van my ledebelang te bepaal sonder toegang tot die dokumentasie soos deur my aangevra in die Kennisgewing van Mosie hierby aangeheg nie; 

11.1.9 	Die regshulp soos deur my aangevra in die Kennisgewing van Mosie hierby aangeheg is noodsaaklik ten einde enige toekenning deur ‘n rekenkundige beampte ingevolge die Samewerkingsooreenkoms hieronder bespreek, op appèl of hersiening te kan neem indien dit nodig sou wees;”

[ 4]	Sy aanspraak op toegang tot die rekenkundige rekords baseer die applikant beide op die bepalings van ‘n samewerkingsooreenkoms gesluit tussen hom en die eerste drie respondente, en die bepalings van die Wet op Beslote Korporasies, 69 van 1984 (“die Wet”). Artikel 56(4) van die Wet lui naamlik:

“Die rekenkundige rekords moet by die besigheidsplek of -plekke of by die geregistreerde kantoor van die korporasie gehou word en moet, waar ook al gehou, te alle redelike tye beskikbaar wees vir insae deur enige lid.”

Klousule 9.2 van die samewerkingsooreenkoms bevat ‘n soortgelyk bepaling.

[ 5]	Een van die redes wat die applikant identifiseer in die vestigende eedsverklaring vir die weiering om hom toegang tot die rekenkundige rekords van die BK te gee is dat hy sonder rede daarvan beskuldig word dat hy in kompetisie met die vierde respondent handel dryf; volgens hom behandel die eerste drie respondente hom “... soos iemand wat daarop uit is om hulle ondergang te bewerkstellig, terwyl dit nog nooit my intensie was nie”.
[ 6]	
[ 7]	Die redes waarom die aansoek ex parte en in camera gebring is, word verduidelik aan die hand daarvan dat die eerste respondent die BK na bewering as sy persoonlike eiendom bedryf, dat die tweede en derde respondente hom slaafs navolg, en dat die eerste respondent aan applikant sou gesê het dat hy (dit is die eerste respondent) en niemand anders nie sou besluit wie die betrokke rekenkundige rekords kon besigtig, en hoeveel belasting die BK sou betaal. Op sterkte hiervan maak die applikant die volgende bewerings:

“25.6 	Dit is my eerbiedige submissie dat indien die Respondente enigsins kennis van hierdie aansoek kry voordat die tussentydse interdik toegestaan is, die kanse dat die rekords en dokumentasie waartoe ek uiteindelik toegang sal verkry, nie die ware beeld van die Vierde - en Sesde Respondente (sic) se finansiële posisie sal weerspieël nie, ‘n uitgemaakte saak is.

25.7 	Ek is oortuig dat veral die Eerste Respondent niks of niemand sal ontsien ten einde te verseker dat ek en bogemelde Agbare Hof nooit sal uitvind wat presies die aard en omvang van uitbetalings aan lede van die Vierde Respondent is nie en die presiese omvang van die winste, omset en kliëntebasis van die Vierde Respondent en is die kanse dat dokumentasie gedokter sal word of net bloot sal verdwyn definitief (sic). Dit is veral so in die lig van die Eerste Respondent se houding en mededelings soos hierbo in hierdie Beëdigde Verklaring genoem.”

[ 8]	Na aanleiding van die verlening van die bevel op 3 Augustus 2001 het applikant  toegang verkry tot die rekenkundige rekords van die BK. Hy het egter aansoek gedoen om ‘n verlenging van die tussentydse bevel tot 31 Oktober 2001 vanweë wat hy beskryf het as die omvang van die dokumente waartoe hy toegang verkry het. Die respondente het geen beswaar teen dié verlenging gehad nie. Geen aanvullende vestigende eedsverklaring is geliasseer nie, en in die repliserende eedsverklaring van die applikant word weinig aandag gegee aan die rekenkundige rekords van die BK, toegang waartoe die rede vir die aanvanklike aansoek was. Die applikant sê bloot in die repliserende eedsverklaring dat 

“Tydens die aanhoor van die aansoek sal afskrifte van die rekenkundige  rekords waartoe toegang verkry is tydens die uitvoering van die hofbevel aan bogenoemde Agbare Hof getoon word ten einde die omvang daarvan aan te toon.”

Tydens argument is daar nie weer na hierdie dokumentasie verwys nie.

[ 9]	Op 29 Oktober 2001 het die respondente ‘n voorneme tot opponering geliasseer. Die volgende dag is aansoek gedoen namens die respondente om verlenging van die keerdag ten einde hul in staat te stel om ‘n getuiedagvaarding op ene Mnr Joubert, ‘n boer in die Robertson distrik, te beteken en om dan by wyse van mondelinge getuienis die geskil oor of die applikant wel in kompetisie met die BK opgetree het, te besleg. Verlof is ook versoek om die hof op die keerdatum te nader ten einde die applikant se lidmaatskap van die BK te beëindig ingevolge artikel 36 van die Wet, en sekere aanvullende regshulp.

[ 10]	Op 31 Oktober 2001 is ‘n verdere aansoek deur die respondente gebring waarin hul kondonasie versoek het vir die laat liassering van kennisgewings en eedsverklarings ter opponering van die applikant se aansoek. Die keerdag is dan ook verleng tot 7 November 2001, die respondente se kondonasie-aansoek is tot dieselfde datum uitgestel, en sekere aanvullende regshulp is verleen.

[ 11]	By die keerdag van die bevel op 7 November 2001 is die bevel verder verleng tot 28 November 2001 vir beregting, hoewel dit nie uit die bevel self duidelik is welke geskilpunt vir beregting verwys is nie. Daar is bloot beveel dat:

“Die aangeleentheid word uitgestel na die semi-dringende rol van 28 November 2001 vir beregting”.

[ 12]	By die aanvang van die verrigtinge op die 28ste November is ek meegedeel dat die enigste geskilpunt was of die applikant in kompetisie met die BK opgetree het: indien nie, sou die bekragtiging van die voorlopige bevel by ooreenkoms volg. Die advokate het later egter geblyk nie ad idem te wees oor wat vir beregting verwys is nie, en tydens argment is die geskilpunt skriftelik soos volg ooreengekom tussen die partye:

“1. 	Indien die hof beveel dat die applikant nie in kompetisie met die vierde respondent gehandel het nie, of nie sy fidusiêre plig teenoor die vierde respondent versaak het nie, dan is applikant geregtig op die bekragtiging van die bevel nisi.

2. 	Die respondente erken dat hulle wel op ‘n feitebasis die applikant se reg tot insae in die rekenkundige rekords van die vierde respondent beperk het en as gevolg van hierdie erkenning deur respondente dit onnodige is vir die applikant om mondelinge getuienis op hierdie aspek voor die bogenoemde Agbare Hof te plaas.

3. 	Hierdie is die enigste en die geheel van die ooreenkoms tussen die partye.”

TREE APPLIKANT IN KOMPETISIE MET DIE BK OP?

[ 13]	‘n Beslote korporasie is beklee met die vermoë en bevoegdhede van ‘n ten volle handelingsbevoegde natuurlike persoon (artikel 2(4) van die Wet). Die vernaamste besigheid van die BK word in die stigtingsverklaring aangedui as die bemarking van voedselprodukte “en ander”.  In klousule 10.2.2 van die samewerkingsooreenkoms is die applikant se verantwoordelikheid as lid van die BK dan ook geïdentifiseer as synde aankope en verkope “veral toegespits op die oorsese mark en hulpverlening ten aansien van koste-effektiewe afleweringsmetodes.”

[ 14]	Hoewel die applikant, wat van Hollandse afkoms is, in ongeveer Maart 2000 lid van die BK geword het, was dit reeds tydens die voorafgaande onderhandelinge tussen die lede duidelik dat sy bydrae in die uitvoerkomponent van die toekomstige besigheid gesien is. In ‘n skrywe gedateer 29 Oktober 1999 namens die BK gerig aan die applikant word die hoop uitgespreek dat:

“... your experience in logistics and marketing will be a considerable asset, particular (sic) in our plans to expand into exports.”

Die samewerkingsooreenkoms is ook gesluit op 29 Oktober 1999. Op daardie tydstip reeds is besluit dat die applikant ‘n ses maande periode gegun sou word vanaf November 1999 tot April 2000 om homself en sy gesin in Suid-Afrika te vestig

“... en ook om gedurende gemelde periode buitelandse kliënte en/of besigheid vir (die BK) te werf en/of in te bring.”

[ 15]	Die BK is sedertdien betrokke by die verspreiding van voedselprodukte, wat hoofsaaklik meelprodukte vir bakkerye, kleinhandelaars en ander verbruikers insluit, asook tamatiepuree, koffie, toiletpapier, ingemaakte vis, hoendervleis, kookolie, koffiemasjiene, gis en skaapvleis. Volgens die applikant was hy aktief betrokke by die vind van markte vir sommige van die voormelde produkte, asook die invoer van bakkerytoerusting. Sedert September 2000 het daar egter ‘n verslegting in die verhouding tussen die applikant en die eerste drie respondente ingetree, tot só ‘n mate dat die applikant sedertdien grootliks van die bestuur van die BK uitgesluit is.

[ 16]	Uit ‘n eedsverklaring van die voormelde Mnr Joubert geliasseer deur die respondente op 13 November 2001 blyk dit dat die applikant en Mnr Joubert in Desember 2000 ontmoet het. In Januarie van die volgende jaar het Mnr Joubert die applikant genader oor die uitvoermoontlikhede van sy pruime. Die applikant het die naam van Hars & Hargebauer BV in Rotterdam aan Mnr Joubert verskaf, wat tien palette pruime aan Hars & Hargebauer BV verkoop en uitgevoer het in Februarie 2001. Die applikant het Mnr Joubert weer gedurende Junie 2001 in sy persoonlike hoedanigheid genader en verneem of hy vrugte het om uit te voer. Mnr Joubert kon nie op daardie stadium vrugte aan die applikant voorsien nie. Die applikant erken hierdie weergawe, maar wys daarop dat Mnr Joubert direk met die buiteland wou handel dryf, en nie via ‘n Suid-Afrikaanse maatskappy nie. Hoewel applikant vir Mnr Joubert en Hars & Hargebauer BV in kontak met mekaar gebring het, het hy geen inkomste uit die Januarie 2001 transaksie onvang nie. Hy erken egter dat hy vir Mnr Joubert in Junie 2001 genader het en vir hom gevra het of hy vrugte had om uit te voer vir die komende seisoen. Volgens applikant het hy dit gedoen aangesien dit toe vir hom duidelik was dat daar geen moontlikheid meer bestaan het dat die geskil tussen hom en die drie respondente vriendelik besleg sou word nie, of dat daar samewerking ter uitbouing van die besigheid van die BK sou kon wees nie. Verder wys die applikant daarop dat die BK 

“glad nie betrokke in die vars vrugtebedryf (is) nie, en ... daar (is) dus geensins sprake (daarvan) dat my betrokkenheid by die vars vrugtebedryf in kompetisie met enige van die besigheidsaktiwiteite  van (die BK) kan wees nie.”

[ 17]	Die respondente het vir ‘n geruime tyd reeds vermoed dat die applikant in kompetisie met die BK optree. Navrae deur en namens hul gerig het egter deurgaans ontkennings van die applikant ontlok. So byvoorbeeld is die volgende genotuleer tydens ‘n jaarvergadering van die BK gehou op 30 April 2001 waar al die betrokkenes teenwoordig was:

“(Die applikant) se rol by (die BK) word bespreek. Soos by vergaderings gehou op 6 Oktober 2000 asook 10 November 2000 rapporteer hy dat hy steeds besig is met oorsese mark. Geen verdere inligting word gegee nie. Hy bevestig dat hy geen uitvoere tot op datum buite (die BK) gedoen het nie. 

Weens die wantroue wat daar tans bestaan en sy onbetrokkenheid om werklike besigheid te genereer word duidelik gemaak dat die lede nie bereid is om verder saam te werk met (die applikant) nie en dat stappe geneem moet word om sy belang by (die BK) te beëindig.”

Dit is nie vir my duidelik hoe hierdie weergawe versoenbaar is met die skakeling tussen die applikant en Mnr Joubert in Februarie 2001, en weer na die vergadering in Junie 2001 nie. Die applikant se verduideliking dat dié optrede nie inbreuk sou maak op “handelsgeheime” van die BK nie, is vir die eerste maal geopper in sy repliserende eedsverklaring verly op 9 November 2001. Die aansoek deur die respondente op 30 Oktober 2001 verwys na in [8] hierbo was juis daarop gerig om Mnr Joubert se mondelinge getuienis voor die hof te plaas. Hy het later toegestem om ‘n eedsverklaring te maak, wat die feite vermeld in [15] hierbo aan die lig gebring het. Dit sal herinner word dat daar vermelding was van die beweerde kompetisie deur die applikant met die BK in die vestigende eedsverklaring, maar dat dit vergesel is van ‘n ontkenning deur die applikant van die waarheid van die bewering.

[ 18]	Dit moet dus oorweeg word of die applikant se skakeling met Mnr Joubert kompetisie deur die applikant met die besigheid van die BK daarstel, of ‘n skending is van sy vertrouensverhouding teenoor die BK.

[ 19]	Klousule 10 van die samewerkingsooreenkoms handel met bestuur van die BK, en bepaal ondermeer soos volg:
[ 20]	
“10.1 	 	Elke LID van die BK staan regtens in ‘n vertrouensverhouding teenoor die BK sodat, sonder afbreuk aan die algemeenheid van die plig wat aldus tot stand kom, elke LID

10.1.1 	...
10.1.2 	‘n wesenlike botsing tussen sy eie belange en die van die BK vermy en in die besonder

10.1.2.1 	...
10.1.2.3 	nie terwyl hy ‘n LID is of vir ‘n tydperk van 2 (twee) jaar na hy opgehou het om ‘n LID te wees op enige wyse met die BK in sy sakebedrywighede kompeteer, hetsy in eie naam of saam met of as verteenwoordiger vir enige ander persoon of as verteenwoordiger, direkteur of lid van enige maatskappy, korporasie, beslote korporasie, vereniging of enige ander vereniging van persone, en indien hy in stryd met hierdie beperking handel verbeur hy alle bedrae wat aan hom deur die BK verskuldig is sonder om daardeur afbreuk te doen aan die reg van die BK of enige LID om hierdie beperking regtens af te dwing en elke LID verklaar hiermee dat hy hierdie beperking as redelik en in die beste belang van die BK aanvaar.”

[ 21]	Die vertrouensverhouding waarin die lid teenoor ‘n beslote korporasie staan, word aangespreek in artikel 42 van die Wet. Artikel 42(2)(b)(iii) lui:

“Sonder om afbreuk te doen aan die algemeenheid van die uitdrukking “vertrouensverhouding”, impliseer die bepalings van sub-artikel (1) dat ‘n lid - 

(a) 	... 
(b) 	‘n wesenlike botsing tussen sy eie belange en die van die  korporasie moet vermy, en in die besonder - 

(i) 	... 
(ii) 	...
(iii) 	op geen wyse met die korporasie in sy besigheidsaktiwiteite mag meeding nie.”

Die plig van ‘n verteenwoordiger om ‘n konflik tussen eie belang en die belang van sy prinsipaal te vermy, is toepaslik om die trefwydte van ‘n bepaling soos dié in art. 42(2)(b)(iii) te oorweeg:

“[I]t is clear law that, in the absence of anything to the contrary in an agent’s mandate, he is obliged to act for the benefit of his principal; hence, if he acts for the benefit of himself or someone else, then even though the act falls within the scope of his mandate, it is nevertheless unauthorised (see Rex v Milne & Erleigh) (7), 1951 (1) S.A. 791 (A.D.) at p. 828D-E; R v Herholdt and Others, 1957 (3) S.A. 236 (A.D.) at p. 258D-G). The meaning and effect of that legal principle is, we think, really this: the agent’s authority and hence his duty is to act solely for the benefit of his principal. For if he were allowed to act for the principal’s and also his own or another’s benefit, situations could easily arise in which his duty to his principal might conflict with his interest to serve himself or the other person; and it is the policy of the law, in sustaining the fiduciary relationship between the parties, to avoid and not to encourage or faciliate such situations. Hence, unless otherwise agreed, the agent is not authorised so to act (see S v Kotze, supra at p 127G). That his principal is not prejudiced by his so acting is irrelevant; the position simply is that the agent’s act falls outside the ambit of what his principal bargained for.  Story on Agency, 9th ed., sums up that position lucidly in sec. 210 by saying:

‘This rule (that agents cannot bind their principals where they have an adverse interest in themselves) is founded upon the plain and obvious consideration, that the principal bargains, in the employment, for the exercise of the disinterested skill, diligence, and zeal of the agent, for his own exclusive benefit. It is a confidence necessarily reposed in the agent, that he will act with a sole regard to the interests of his principal, as far as he lawfully may; and, even if impartiality could possibly be presumed on the part of an agent, where his own interests were concerned, that is not what the principal bargains for ...’ (Our italics)

On the other hand, the fact that the agent or a third person also derives a benefit from the agent’s act does not necessarily mean that this act is unauthorised, for apart from cases where that is actually within the parties’ agreement, it might be merely an inevitable or incidental consequence of the agent’s duly performing his mandate with the sole intention of benefiting his principal. To take a simple but apposite example: that a managing director of a company also derives an advantage as a shareholder thereof from a transaction which he duly carries out on its behalf and for its benefit obviously would not render his act unauthorised.”

[ 22]	Die besigheidsaktiwiteite van die BK omvat die handel in voedselprodukte in die algemeen, en nie bloot in sekere voedselsoorte of -produkte nie. Die verdere uitbreiding van die oorsese mark val binne die verantwoordelikheidsfeer van die applikant, en sluit na my mening die uitvoer van vars vrugte in. Die feit dat die applikant geen finansiële voordeel uit die Januarie 2001 besending van Mnr Joubert ontvang het nie, doen nie afbreuk daaraan dat die verbintenis wat hy sodoende met Mnr Joubert gevestig het, ‘n potensieel voordelige besigheidsgeleentheid geskep het wat hy dan juis vir eie finansiële gewin probeer benut het in Junie 2001. Die applikant se skakeling met Mnr Joubert in beide Januarie en Junie 2001 in sy persoonlike hoedanigheid, instede van namens die BK, het na my mening ‘n verbreking van beide klousule 10.1.2.3 van die samewerkingsooreenkoms asook van artikel 42(2)(b)(iii) van die Wet daargestel; deur hierdie optrede het hy opgetree in kompetisie met die BK en het hy meegeding met die besigheidsaktiwiteite van die BK. ‘n Redelike persoon sou op hierdie feitekompleks tot die gevolgtrekking gekom het dat daar ‘n wesenlike risiko van konflik tussen die belange van die applikant en dié van die BK bestaan het.

[ 23]	Dit sou egter nie  ingevolge klousule 10.1.2.3 van die samewerkingsooreenkoms tot gevolg hê dat die applikante sy reg tot toegang tot die rekenkundige rekords van die BK verbeur nie: al wat hy wel verbeur is sy aanspraak op enige bedrag wat die BK aan hom skuld. Daar is dan ook namens die applikant betoog dat die gevolgtrekking dat die applikant in kompetisie met die BK gehandel het en die vertrouensverhouding tussen hom en die BK verbreek het, nie noodwendig beteken dat die voorlopige bevel nie bekragtig moes word nie. Luidens hierdie argument sou die feit dat die applikant se lojaliteit teenoor die BK in twyfel getrek is, en die vermoede dat hy in kompetisie met die BK optree, nie tot gevolg hê dat hy sy kontraktuele en statutêre reg van toegang tot die rekords van die BK verbeur het nie. Ten einde die submissie te oorweeg is dit doenlik om te onderskei tussen die substantiewe regshulp wat op ‘n tydelike basis verleen is, en die kostebevel wat aangevra word.

DIE KOSTEBEVEL

[ 24]	 Soos voormeld, is die respondente opgeroep om redes aan te voer waarom hulle nie “... gesamentlik en afsonderlik aanspreeklik is vir die koste van hierdie aansoek op ‘n skaal soos tussen prokureur en kliënt, by betaling deur die een die ander dienooreenkomstig kwytgeskeld te word (nie)”. Omdat hierdie bevel ex parte en in camera verkry is, moes die applikante die allergrootste noukeurigheid aan die dag lê met die verskaffing van ‘n feitelike weergawe aan die hof. 

“‘Although, on the one hand, the petitioner is entitled to embody in his petition only sufficient allegations to establish his right, he must, on the other, make full disclosure of all material facts, which might affect the granting or otherwise of an ex parte order.

The utmost good faith must be observed by litigants making ex parte applications in placing material facts before the court; so much so that if an order has been made upon an ex parte application and it appears that material facts have been kept back, whether wilfully and mala fide or negligently, which might have influenced the decision of the court whether to make an order or not, the court has a discretion to set the order aside with costs on the ground of non-disclosure. It should, however, be noted that the court has a discretion and is not compelled, even if the non-disclosure was material, to dismiss the application or to set aside the proceedings.’

This synopsis is certainly supported by venerable authority in this country, such as In re Leydsdorp and Pietersburg (Transvaal) Estates (Ltd (in liquidation) 1903 TS 254 at 257-8 (where it was still stated that if in the opinion of the Court the facts withheld would have influenced the Court in its decision, it could be set aside - subsequently changed to ‘might’ - see GREENBERG J in Phillips v May 1936 (1) PH C16 (W)); Estate Logie v Priest 1926 AD 312 at 323; De Jager v Heilbron and Others 1947 (2) SA 415 (W) at 419-420; Barclays Bank v Giles 1931 TPD 9 at 11; Spilg v Walker 1947 (3) SA 495 (E). It appears quite clearly from these authorities that: 

(1) 	in ex parte applications all material facts must be disclosed which might influence a Court in coming to a decision;
(2) 	the non-disclosure or suppression of facts need not be wilful or mala fide to incur the penalty of recession; and

(3) 	the Court, apprised of the true facts, has a discretion to set aside the former order or to preserve it.”

(Per Le Roux R in Schlesinger v Schlesinger 1979 (4) SA 342 (W), 348G tot 349D)

[ 25]	Die applikant se versuim om die feite relevant tot die dispuut wat op daardie tydstip tussen die partye geheers het, voor die Hof te plaas, en in besonder om die feite met betrekking tot die skakeling tussen hom en Mnr Joubert te openbaar, was na my mening ‘n nie-openbaarmaking van  wesenlike feite wat tot gevolg kon hê dat die voorlopige bevel met betrekking tot koste gemaak is - die effek daarvan op die substantiewe regshulp wat voorlopig verleen is sal aanstons oorweeg word. Hierdie gevolgtrekking verleen egter in die konteks van die kostebevel ‘n diskresie aan my om te weier om die voorlopige bevel ten aansien van koste te bekragtig, en om ‘n gepaste kostebevel in die omstandighede te maak.

DIE VOORLOPIGE BEVEL

[ 26]	Die volgende vraag is die effek van die nie-openbaarmaking op die verlening  van die voorlopige bevel. Wat sou die effek wees indien daar volledige openbaarmaking was van die relevante feite ten tye van die ex parte aansoek op 3 Augustus 2001? Ter aanvang sou die hof bewus gemaak gewees van hoekom die applikant toegang tot die rekenkundige rekords van die BK geweier word. Die verduideliking van waarom die aansoek ex parte en in camera gebring moes word (behandel in [6] hierbo) sou waarskynlik met groter skeptisisme bejeën gewees het. Hoewel wesenlike aspekte van ‘n Anton Pillar- tipe bevel ontbreek het - daar was bv. geen besondere gedingsoorsaak wat die applikant teen die respondente wou instel nie - was daar tog ‘n suggestie in die vestigende eedsverklaring van wat Corbett AR na verwys het as:

“... a real and well-founded apprehension that this evidence may be hidden or destroyed or in some manner spirited away by the time the case comes to trial ... and the applicant asks the Court to make and order designed to preserve the evidence in some way.” 

(Universal City Studios Inc and Others v Network Video (Pty) Limited 1986 (2) SA 734 (A), 755 B-C)

[ 27]	Dit is dan ook op die feite aan die hof openbaar dat die ietwat onkonvensionele bevel met sy Anton Pillar-tipe komponente verleen is. Indien ‘n volledige openbaarmaking gedoen was, sou die hof moontlik - na my mening selfs waarskynlik - tot die gevolgtrekking gekom het dat dit nie met ‘n Anton Pillar- tipe bevel te doen had nie, en dat daar weinig rede was waarom daar nie betekening op die respondente moes plaasvind voordat enige regshulp verleen is nie.

[ 28]	Indien die aansoek gemeet word aan die vereistes vir ‘n finale interdik is ek in elk geval van mening dat die voorlopige bevel nie bekragtig behoort te word nie. Die applikant het nie na my oordeel bewys, op al die getuienis tans beskikbaar, dat hy nie voldoende beskerming kan verkry deur sy kontraktuele en statutêre reg van toegang tot rekenkundige rekords teenoor die respondente af te dwing, of om alternatiewe statutêre remedies soos dié vervat in artikel 49 van die Wet uit te oefen nie.

[ 29]	Die erkenning namens die respondente dat hulle wel die applikant se reg tot insae in die rekenkundige rekords van die BK beperk het doen na my mening nie afbreuk aan voormelde gebreke in die aansoek nie. Die verlening van ‘n finale interdik is ‘n drastiese remedie wat binne die diskresie van die hof val. Ek is nie oortuig daarvan dat die applikante op so ‘n remedie geregtig is, gesien sy nie-openbaarmaking, die feit dat hy reeds toegang verkry het tot die rekenkundige rekords van die BK, en die omskrywing van die “aangeleentheid” vir getuienis verwys op 7 November 2001, soos ooreengekom tussen die partye tydens argument.

SLOTSOM

[ 30]	Dit volg dat die voorlopige bevel opgehef moet word. Die applikant sal aanspreeklik wees vir al die respondente se koste van die aansoek. Ek maak dus die volgende bevel:

(a) 	Die voorlopige bevel word opgehef;
(b) 	Die applikant word gelas om die respondente se koste van die aansoek te betaal.
________________	
S F BURGER WR