IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA

(KAAP DIE GOEIE HOOP PROVINSIALE AFDELING)

DATUM:							12 SEPTEMBER 2008

In die saak tussen:

JENINO BOOYSEN
MAGADIEN GRAVENHORST				Appellante
en
DIE STAAT							Respondent

UITSPRAAK

Die twee appeilante in hierdie aangeteentheid het in die streekhof voorgekom waar hulle aan moord skuldig bevind is, nadat hulle albei op die aanklag onskuldig gepleit het. Albei van   hulle   is   deur h   regspraktisyn   tydens   hulle   verhoor verteenwoordig. Na skuldigbevinding is hulfe albei tot 16 jaar gevangenssstraf gevonnis. Die streeklanddros het aan die eerste appellant verfof toegestaan om na hierdie Hof teen beide sy skuldigbevinding en vonnis te appelleer, en aan die tweede appellant om slegs teen sy vonnis te appelleer.

Ek handel eerstens met hierdie aansoek. Die aansoek word onder artikel 304(4) van die Strafproseswet, No.51 van 1977, gebring. Hierdie sub-artikel gaan oor hersienings. Dit lui soos volg:

Sub-artikel 304(2)(c) van die Wet verleen dan aan hierdie Hof die bevoegdheid, onder andere, om 'n skutdigbevinding nietig te verklaar of ter syde te stel en om h saak na die landdroshof terug te verwys met 'n opdrag om met die aangeleentheid op h wyse te hand el wat hierdie Hof mag goed vind. Dit is essensieel wat die eerste appellant hier vra.

Die eerste appellant ontken dat hy aan die moord van die oorledene skuldig is. Hy se nou in sy beedigde verklaring dat slegs die tweede appellant daarvoor verantwoordelik is. En sy beedigde verklaring wil die tweede appellant nou daardie bewering onderskraag. Hy, die tweede appellant, erken nou dat hy skuldig is daaraan dat hy die oorledene met 'n mes doodgesteek het. Hy en die eerste appellant wil nou albei getuienis voor die verhoorhof afle om hulle jongste weergawe voor daardie Hof te le of by wyse van 'n heropening van hulle saak of by wyse van 'n nuwe verhoor.

"Where an accused has not taken any steps to withdraw his counsel's mandate and expressed no disagreement with the conduct of his case until after the verdict has been given he is not entitled to challenge the correctness of the verdict on appeaE on the ground that his counsel had been negligent in the conduct of his defence." (Kopstuk)

Op 398g-399b van daardie beslissing, het die geleerde Regter hom soos volg uitgelaat:

Weliswaar het altwee appeilante na sEuiting van die staatsaak in die getuiebank gaan staan en getuig. Daar bet albei van hulle onder eed gese dat alhoewel hulle op of naby die toneel van die moord was, en dat die oorledene tot op 'n sekere stadium in hulle teenwoordigheid was, hy skielik uit die voertuig gespring het waarin hulle gesit het en weggehardloop het, en dat hulle geen kennis dra van hoe dit gebeur het dat hy later doodgesteek is, of deur wie nie.

IndEen wat die appeilante nou in hulle beedigde verklarings se, die waarheid is, was hierdie verontskuldigende relaas leuenagtig. Hulle wil nou aan die Hof te kenne gee dat hulle atbei baie goed weet hoe die oorledene doodgesteek is, en dat slegs die tweede appellant daarvoor verantwoordelik is. Volgens hulle jongste weergawe het die eerste appellant trouens probeer om te keer dat die tweede appellant die oorledene steek deur tussenbeide te tree.

Nerens in hulle beedigde verklarings verskaf enigeen van die appeilante enige aanvaarbare of selfs verstaanbare verduideliking  van  die   rede   waarom   hulle,   volgens   hulle jongste weergawe, in die streekhof meineed gepleeg het nie. Hulle se, byvoorbeeld, nie dat hulle gedreig of mislei is deur enigiemand om so te doen nie, of selfs dat huile destydse regsverteenwoordiger hulle aangese of aangemoedig het om dit te doen nie.

In soverre as wat dit betoog is dat hulle by die verhoor getuig het soos hulle wel getuig het omdat hulle regsverteenwoordiger hulle beTnvloed het, is dit insiggewend, na my oordeel, dat toe die vernaamste staatsgetuie, ene Charles Davids, in die getuiebank was en besig was om deur die regsverteenwoordiger gekruisondervra te word, daar op geen stadium aan horn uitdruklik gestel is wat presies die twee appellante se weergawe sou wees van hoe die oorledene doodgesteek was nie. Daar is dus nooit aan hom gestel dat die beskufdigdes in die getuiebank later sou se dat hulle geen kennis gedra het van hoe die oorledene doodgesteek was nie. Indien, soos nou betoog word, die storie wat die beskuldigdes in die streekhof opgedis het, die idee van die regsverteenwoordiger was, sou Vi mens verwag het dat hy daardie idee ook aan die staatsgetuie sou gestel het. Dit het hy egter nie gedoen nie.

"When an accused therefore complains about the quality of legal representation, the focus is no longer as before the Constitution only on the nature of the mandate the accused conferred on his legal representative, or only on whether an irregularity occurred that vitiated the proceedings: the enquiry is into the quaiity of the representation afforded."

Daar is ook sekere ander aspekte van die eerste appellant se aansoek wat, na my oordeel, hoogs problematies is. Party van hulle oorvleuei tot Yi mate met wat ek reeds gese het. Hy wil he dat hierdie Hof moet gelas dat die streekhof die verdere getuienis van die twee appeilante nou moet aanhoor om sy skuld of onskuld te bepaal. Voordat die verhoorhof sulke getuienis egter sou kon aanhoor, sou daardie Hof moet tevrede wees dat daar aan ten minste twee vereistes voldoen is, naamlik, eerstens, dat die nuwe getuienis as waar vermoedelik aanvaar sal word en, tweedens, dat daar 'n redeiik aanvaarbare verklaring is vir die versuim van die appellante om die nuwe getuienis tydens die verhoor voor die Hof te plaas. (Vergelyk artikel 309B(5)(b) van die Strafproseswet) Aan hierdie vereistes word myns insiens in hierdie aansoek nie voldoen nie. Eerstens, die verdere getuienis wat die twee appellante nou voor die Hof wil plaas, bots (ynreg met die getuienis wat hulle albei onder eed reeds tydens die verhoor afgeie het. In hulle getuienis het hulle getuig dat hulle geen kennis daarvan gedra het van hoe die oorledene beseer of vermoor is nie. Nou wil hulle blykbaar onder eed se dat hulle heelwat kennis daarvan dra. Hulle se nou dat hulle albei teenwoordig was en dat die tweede appellant die oorledene met n mes doodgesteek het, terwyi die eerste appellant niks daarmee te gehad het of daarby betrokke was nie; inteendeel, volgens hulle jongste weergawe het hy gepoog om tussen die oorledene en die tweede appellant tussenbeide te tree.

Daar bestaan na my oordeel geen vermoede hoegenaamd of selfs vooruitsig dat laasgenoemde stelling as waar deur "n Hof aanvaar sal word nie. Tweedens, daar word in die ondersteunende beedigde verklarings van die appellante geen redelik aanvaarbare verklaring verskaf vir hulle versuim om die getuienis wat hulle nou wil afie voor die afsluiting van die verhoor af te le nie. Hulle is altwee eenvoudig begerig om hulle weergawe van die relevante gebeure wat hulle by die verhoor in groot detail onder eed opgedis het in wesenlike opsigte nou te verander en aan te pas omdat dit hulle nou beter sal pas. Wat hulle eintlik wil he is dat die Hof moet bevind is dat hulle vroeer meineed gepleeg het. Hulle maak egter geen poging in hulle beedigde verkiarings om te verduidelik waarom hulle vroeer vals getuig het nie. Soos ek reeds gese het, daar word geen bewering gemaak dat hulle gedwing of mislei is deur enigiemand in hierdie verband nie.

Ek gaan nou oor na die appel self. Dit is gemene saak dat die twee appeilante en 'n derde persoon, ene Nasief, op die betrokke aand, 13 Desember 2005, die oorledene by sy moeder se huis in Mitchell's Pfain gaan haal het. Hy is saam met hulle in 'n motorvoertuig daar weg. Daar was blykbaar een of ander probleem met iemand se selfoon wat vermis was.
Die staat se saak is grootliks op die getuienis van die gemelde Charles Davids gebaseer. Hy is met al twee van die appellante bevriend. Hy het getuig dat hy later dieselfde aand gesien het hoe een van die twee appellante die oorledene uit die voertuig gehaal het. Die oorledene het probeer om weg te hardloop. Die twee appellante het horn egter ingehaal en teen die grond platgetrek. Die tweede appellant het horn toe met 'n mes gesteek. Die eerste appellant het volgens Davids die oorledene ook een of twee houe met een of ander voorwerp toegedien. Die getuie het nie gesien wat dit was nie. Dit alles het Charles Davids gesien, volgens horn.

Die landdros het laasgenoemde se getuienis as die waarheid aanvaar. Van horn, as getuie, het sy in haar uitspraak die volgende gese:

"As witness, the Court find him to be a good witness and very credible. He had a slight problem with understanding questions put to him, but once the questions were explained to him, he gave very simple but direct answers. What makes his evidence more credible is that most of it is corroborated, corroborated by the accused because what he is saying is that the accused were at Lincoln Street at 20:30 on that day and that is exactly what the accused was saying. He said that it was after 20:00 and looking what the accused is saying, it confirmed that it is also after 20:00. He says they were driving a patched car. Accused 1 confirms he was driving this car and it was patched, the body of the car. It was blue but the door was raw. He pointed out to the court it was abeige colour."

Daar is myns insiens geen goeie rede om hierdie geloofwaardigheidsbevinding in twyfel te trek nie. Die landdros het ook bevind dat die weergawe van die appeilante nie redelik moontlik waar kon wees nie, en sy het dit as vals verwerp. Dat die appeilante albei leuenagtige getuies was, wie se weergawe in die streekhof vals was, word ook nou in hulle eie aansoek om verdere getuienis voor die Hof te plaas, erken en bevestig. Daar bestaan by my nie die minste twyfel dat hulle heeltemal korrek deur die landdros aan moord skuldig bevind is nie.

Wat die vonnis van die tweede appellant betref: die minimum vonnis wat deur artikel 51{2}{a) van die Strafregwysigingswet, No. 105 van 1997, gelees met Deel II van Bylae 2 daarvan, vir die appeilante voorgeskryf word, is 15 jaar gevangenisstraf. Die landdros het myns insiens heeltemal tereg bevind dat daar geen weseniike en dwingende omstandighede hier bestaan het wat die oplegging van 'n mindere vonnis as dit sou geregverdig het nie; inteendeel sy het bevind dat 'n swaarder vonnis as dit van pas sou wees. Ek stem met haar saam. Die oorledene is deur die twee appellante uit sy huis onder valse voorwendsels gelok, in 'n motorvoertuig gelaai en kort daarna is hy koelbloedig en sonder enige goeie rede met Vi mes of messe of ander skerp voorwerpe doodgesteek, omdat daar blykbaar een of ander dispuut oor 'n selfoon tussen die oorledene en die appellante bestaan het. Daar is bitter min indien enige versagtende omstandighede.

THRING, J

Ek stem saam.