(KAAP DIE GOEIE HOOP PROVINSIALE AFDELING)

In die saak tussen: 

en

DIE STAAT							 Respondent

UITSPRAAK

Mnr Ndzamela het die appellant en sy twee mededaders later uitgeken in die straat en toe die appellant en sy twee makkers hulle sien uitspring uit die voertuig, het al drie van hulle op die vlug geslaan. Die appellant is daarna aangekeer en na die slagoffer teruggeneem waar hy die appellant uitgeken het.

Mnr Ndzamela het bevestig dat hy die roof gesien gebeur het en dat die appellant daaraan deelgeneem het. Na afloop van die roof het hy en van sy koltegas die appellant en sy twee mededaders probeer stop. Hulle is deur die drie persone met messe gedreig waarna die drie, insluitende die appellant, weggehardloop het. Mnr Ndzamela het verder bevestig dat hy en ft verkeersbeampte die drie daarna agternagesit het en die appellant aangekeer het.

Die appellant het ook getuig. Volgens sy getuienis was hy ft onskuldige omstander wat onwillekeurig teenwoordtg was en betrek is by die misdaad aangesien hy sy paroolpapiere by een van die persone wat betrokke was in die roof probeer terugkry het. Ek stem saam met die verhoorlanddros se bevmding dat die appellant se weergawe tewete dat hy bloot ft omstander was nie redeiik moontlik waar kan wees nie wanneer die beoordeel word teenoor die totaliteit van die getuienis en die inherente onwaarskynlikhede van die appellant se eie getuienis.

Myns insiens blyk dit egter duidelik uit die getuienis dat die appellant saam met die ander twee persone die slagoffer aanvanklik gekonfronteer en vasgegryp het. Daarna het een van die aanvaflers oenskynlik die slagoffer vasgehou terwyl die appellant en die derde persoon sy broeksakke en drasak "uitgeskud" het. Die slagoffer het ook getuig dat hy geld in beide sy broeksakke gehad het en dat die appellant spesifiek die een broeksak visenteer het.

Gevolglik is ek van mening dat die appel teen die skuldigbevinding nie kan slaag nie.

In terme van artikel 286(1} van die Wet, alvorens ft hoerhof of 'n streekhof  ''n  persoon tot h gewoontemisdadiger kan verklaar, moet sodanige Hof oortuig wees dat die betrokke persoon (a) uit gewoonte misdrywe pleeg; en (b) dat die gemeenskap teen die persoon beskerm behoort te word.

Wat betref die algemene maatstawwe wat toegepas word om te bepaal of die Hof aldus oortuig kan wees, kan die volgende opgemerk word aan die hand van vorige uitsprake:
1.	Die verklaring tot gewoontemisdadiger is nie 'n straf wat toegerneet word ten opsigte van ft nuwe misdaad waaraan die beskuldigde skuldig bevind word nie, maar eerder ft bevinding dat die gewone strafmiddels nie meer doelmatig is nie.
2.	
3.	Die afwesighefd van so ft waarskuwing ontneem egter nie die Hof sy diskresie om so ft vonnis op te le nie.
4.	Voordat ft beskuldigde tot gewoontemisdadiger verklaar word, behoort die Hof te oorweeg of die oplegging van ft aans ten like vonnis maar wat minder is as sewe jaar, gevangenisstraf nie die uitwerking sal he om aan dit aan die beskuldigde duidelik te maak dat hy sy lewe verander nie.
5.	In die uitoefening van die regtelike diskresie in hierdie verband mag dit in Vi gegewe geval aangewese wees om die omstandighede waaronder die vorige misdrywe gepleeg is, vas te stel, hetsy by wyse van ondervraging of deur die aanwending van die bepalings van artikel 273 van die Wet.
6.	

Die streeklanddros het wef die landdros gevra of hy aan die Hof wil verduideiik waarom hy hierdie ander misdrywe gepleeg het waarop die appellant bloot soos volg geantwoord het "Ek was nog dom, u Edele, en ek het daardie dinge gedoen. Ek wil nie vir my skoon spreek vanmore nie." Geen vrae het egter na aanleiding hiervan gevolg nie.

Die streeklanddros het dit verder aan die appellant gestel dat hy al voorheen gewaarsku is dat hy tot gewoontemisdadiger verklaar mag word en die appellant het dit erken. Dit blyk uit die lys van die appellant se vorige veroordelings dat sodanige waarskuwing aan die appellant gerig rs in November 1993, ongeveer tien jaar vantevore.

Die streekhof het egter nie die appellant gewaarsku dat hy dit oorweeg om horn tot 'n gewoontemisdadiger te verklaar nie. Ek is van mening dat die streeklanddros die appellant en sy regsverteenwoordiger moes gewaarsku het dat hy dit oorweeg om hom tot gewoontemisdadiger te verklaar ten einde die appellant die geleentheid te bied om die aard van sy vorige misdrywe te verduidelik, asook die omstandighede waaronder dit gepleeg is, sou hy dit wou doen. Indien hy dit gedoen het en aan die appellant verduidelik het wat die faktore is wat in hierdie verband in ag geneem gaan word, asook wat die gevolge is van sodanige verklaring, sou dit die appellant heel moontlik genoop het om meer besonderhede van die omstandighede waaronder sy vorige misdrywe gepleeg is voor die Hof te plaas.

Inderdaad, tydens vonnisopiegging, toe die streeklanddros die appellant tot gewoontemisdadiger verklaar, het hy (die appellant) die Hof onmiddellik onderbreek en die volgende gevra: "U Edele, die gewone misdadiger vonnis, hoe werk dit nou?"

1.	Die appel teen die skuldigbevinding word van die hand gewys en die skuldigbevinding word bekragtig;
2.       Die appel teen die vonnis slaag;
3.	Die saak word na die streekhof terug verwys om 'n gepaste vonnis op te le.