IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA 
(KAAP DIE GOEIE HOOP PROVINSIALE AFDELING)
Saaknr: 189/07

RUZE KLEINSMIT 							Beskuldigde 1
MONTIVERDI ENGELBRECHT 					Beskuldigde 2

en

UITSPRAAK gelewer op 4 Desember 2008

Inleiding
1. Die beskuldigdes Ruze Kleinsmit en Montiverdi Engelbrecht, het tereggestaan in die Streekhof te Atlantis op verskeie klagtes van moord, poging tot moord en roof met verswarende omstandighede.
2. Die klagtes teen beide die beskuldigdes was as volg:

(a) Aanklag 1: Roof met verswarende omstandighede ten opsigte van die klaer, Michael Cloete
(b) Aanklag 2: Poging tot moord ten opsigte van Michael Cloete;
(c) Aanklag 3: Roof met verswarende omstandighede ten opsigte van Jakobus Raulse;
(d) Aanklag 4: Moord ten opsigte van Jakobus Raulse;
(e) Aanklag 5: Moord ten opsigte van Dirk Jaers;
(f) Aanklag 6: Roof met verswarende omstandighede ten opsige van Elrico Davids;
(g) Aanklag 7: Poging tot moord ten opsigte van Elrico Davids;

3. Beskuldigde 1 was verteenwoordig deur prokureur Cook. Beskuldigde 2 was verteenwoordig deur prokureurs Rhode en Bennett in opdrag van die Regshulpraad. Mnr Loots net voor my verskyn namens beskuldigde 2. Die aanklaer was Me F Venter en voor my het verskyn Me Swarts.
4. Op 12 Oktober 2005 het beide beskuldigdes onskuldig op alle aanklagtes gepleit. Beide het alle beweringe in die klagstaat ontken en beide net verder op pleit stadium geswyg. Die Staat net elf getuies geroep en verder dokumentere getuienis en reele getuienis in die vorm van foto's voor die verhoorhof geplaas. Staatgetuies was vroue sersant Lisbey Loubscher, konstabel Samuel Sampson, die klaer ten opsigte van klagtes 1 en 2 - Mnr Michael Cloete; die niggie van beskuldigde 2 en die moeder van beskuldigde 1 se kind - Me Atina Dampies; 'n makker van die beskuldigdes - Mnr Alfredo Nathan Kies; konstabel Elderitz Christiaan Haupt; die klaer ten opsigte van klagtes 6 en 7 -Mnr Elrico Davids; die jeugdige getuie Ronwyn Pedro; 'n gewese Suid-Afrikaanse Polisie Diens lid, Mnr Albert Ungerer; Me Melissa Pieters -die voormalige meisie van Elrico Davids; en inspekteur Johan Daniels, die ondersoek beampte.
5. Nadat die Staat se saak gesluit is. het die beskuldigdes ook hul saak gesluit sonder om enige getuienis te lei.
6. Die beskuldigdes is op 27 Junie 2007 skuldig bevind op alle aanklagtes behoudens klagtes 3 en 8. Ten opsigte van aanklag 3 is die beskuldigdes skuldig bevind aan diefstal ('n bevoegde uitspraak) en ten opsigte van aanklagte 8 (moord) is hulle onskuldig bevind.
7. Die gebeure wat aanleiding gegee het tot die agt klagtes voormeld, het plaasgevind op 23 en 24 Januarie 2004. Die Staat het aangevoer dat beskuldigdes 1 en 2 verskeie persone in Vredenburg se strate met skerp voorwerpe aangeval het. Na bewering was beskuldigde 1 en 2 saam deel van 'n groep wie in daardie nag van straat tot straat beweeg het en hul slagoffers aangeval, geroof of gedood het. Beskuldigde 1 en 2 was na bewering die hoofdaders wie bewapen was en wie hul wapens ook op die slagoffers gebruik het. Daar is deur die Staat aangevoer dat daar 'n verband bestaan tussen beskuldigde 1 en beskuldigde 2 deurdat hulle vriende was en beskuldigde 2 se niggie die moeder van beskuldigde 1 se kind was. Voormelde niggie is Me Atina Dampies.

(a) eerstens dat hulle nie teenwoordig was op enige van die misdaad tonele nie aangesien hulle daardie tyd (elders) in Vredenburg was;
(b) beskuldigde 1 het ook, alternatiewelik, beweer dat hy of hulle onder die invloed van drank en dwelmmiddels was en dat hulle laasgenoemde middels vroeerdie dag of die nag gebruik het.

10.    Daar is slegs namens beskuldigde 1, verteenwoordig deur Mnr Cook, aangevoer dat sy skuldigbevindings nie bekragtig moes word nie.

11. Uit hoofde van wat aan my voorgedra was in die skriftelike betoog van Mnr Cook het ek op die eerste verskynmgsdatum, 17 September 2008. waartydens die saak voor my gedien het, ten aansien van sekere aspekte, redes van die agbare verhoorlanddros versoek.

in:

'As verklarings van ander persone as die getuie gebruik word, kan dit alleen provisioneel gebruik word as die verklaarder wel vir die staat of die beskuldigde gaan getuig.'

Edele, nie David Bailey of Rosyn Caretse was deur 6f die staat of die verdediging, as getuies, geroep nie. Hulle het dus nie later getuig oor die korrektheid van die inhoud van hut poiisieverklarings en/of dat dit onder andere vrywillig afgele is nie, en daarom kon hul verklarings nie in kruisondervraging van ander staatsgetuies gebruik word nie.

Beskuldigde se keuse om na die verdoemende bewysmateriaal teen hulle, nie te getuig nie en geen beskikbare getuies te roep nie, het immers die staatsaak versterk en het die hof geen twyfel gehad dat die staat nie net hul van hul bewyslas gekwyt het nie, maar dat die staat elke element van beide beskuldigdes se skuld in alle klagtes waarvan hul skuldig bevind is, bo redelike twyfel bewys het."

Kortliks het die hof onder andere bevind:

'What the Constitution demands is that the accused be given a fair thai Ultimately fairness is an issue which has to be decided upon the facts of each case and the thai Judge or the Magistrate is the person best placed to take that decision. At times fairness may require that evidence unconstitutionally obtained, be excluded. But there will be other times where fairness require that evidence, although obtained unconstitutionally nevertheless be admitted.'

Die hof het egter nie veel gewig (in isolasie) aan beskuldigde 1 se polisieverklarings geheg nie. Die inhoud daarvan was bloot geoorweeg saam met die inhoud van die ander bewysmateriaal (getuies van onder andere Atina en Alfredo) wat dit staaf, nl: dat beskuldigde 1 op die misdaad toneel was, met wie hy vroeer gekuier het en dat 'n mes onder andere gebruik was toe iemand noodlottig beseer was.

Die res van die bewysmateriaal in die saak toon verder, dat ander persone dieselfde aand roekeloos en opsetlik gedood is deur dieselfde beskuldigdes sonder dat hulle geroof is. Hierdie hof kon dus nie aflei dat hierdie oorledende geweld aangedoen is bloot om horn te besteel nie.

Indien die beskuldiges egter na hierdie ooriedende gedood is (ofnadat hulle voorsien het, hy is dood), horn van lets waardevol 'besteel' het, het hulle bloot sy boedel benadeel."

'n Onbekende persoon kan dus gedood word solank dit bo redelike twyfel bewys was sy/haar dood is wederregtelik en opsetlik veroorsaak deur die beskuldigde(s)."

nie?"

Die hof het onder andere in ag geneem dat ander van hul slagoffers ook opsetlik gedood was, hoe wreed vermoor was,
	Waarmee hulle aangeval was (tipe wapen)
Hoeveel keer hulle gewond was;
	Waarop   die   liggaam   bv.   naby   hul lewensorgane gewond was;

•
•   

Die 2 beskuldigdes se woordgebruik, voor en tydens misdaadpleging, hul wapenverkryging en hul mate van beplanning, het die hof bo redelike twyfel oortuig, die klagte moes poging tot moord wees.

Wat u verwysing na nie-potensiele beserings betref: verwys ek u na die regskrywer Snyman se skrywe; Strafreg, 4e uitgawe bl 452. Dit lees met betrekking tot aanranding met die opset om ernstig te beseer:

'Ernstige liggaamlike beserings hoef nie inderdaad toegevoeg te wees nie (by 'n Aanranding nie), slegs die opset om dit toe te voeg, word vereis.' Die beskuldigdes se opset word uit die omringende omstandighede afgelei.'

Dieselfde kan. sonder twyfel, ten opsigte van n klagte van moord, oorbetoog word.

In die bovermelde omstandighede, waar vele persone die nag gedood is deur dieselfde beskuldigdes. op n soortgelyke manier was daar bo redelike twyfel bewys, dat hulle ook hierdie persoon opsetlik wou dood, maar nie heeltemal daarin geslaag het nie. Die Staat hoef nie eens 'n direkte opset te bewys het nie..."

13. Die vraag of die skuldigbevinding ooreenkomstig geregtigheid geskied het, wat die toets is wat toegepas moet word ooreenkomstig artikel 52, wentel om die vraag of daar inbreuk gemaak was op beskuldigde 1 se reg tot 'n regverdige verhoor. Die beantwoording van daardie vraag wentel weer, op sy beurt, om die vraag of daar op beskuldigde 1 se regte inbreuk gemaak was

i)	sy regte geensins aan horn verduidelik was nie, en of,

wou kruisverhoor met verwysing na die inhoud van die getuie verklarings van Carelse en Bailey wie nog deur die vervolging nog deur die verdediging geroep sou word?

Die toelaatbaarheid van die getuieverklahngs

15. Die kritiek teen inspekteur Daniels was omdat beskuldigde 1 'n jeugdige was, sy ouers of voog horn na die polisie stasie moes vergesel of by moes wees toe hy die verklarings afle.

16. Die feitlike agtergrond het geblyk in die verhoor-binne-verhoor. Inspekteur Daniels, 'n ervare inspekteur in die Suid-Afrikaanse Polisie Diens gestasioneer te Vredenburg, het reeds 26 jaar dienservaring, 18 daarvan as 'n speurder. Inspekteur Daniels het verduidelik hoe hy 'n getuie ondervra en eers duidelikheid kry oor die inhoud van die verklaring voordat hy die verklaring afneem. Indien 'n getuie homself begin inkrimineer sal hy hom waarsku en sy regte (outomaties) aan hom verduidelik. Inspekteur Daniels het getuig dat, in die normale gang, sal verdagtes gearresteer word en daarna gewaarsku word van hul regte.

18. Beskuldigde 1 is die oggend van 27 Januarie 2004 by sy woning gaan haal. Daar was 'n hele aantal persone wat saam met beskuldigde 1 opgetel was in die klopjag. Op die stadium wat die klopjag uitgeoefen was, was beskuldigde 1 nog nie onder redelike verdenking dat hy betrokke was by die misdrywe nie. Toe hy by sy woning gaan haal was, is hy nie gearresteer nie. Beskuldigde 1 en sy ouers is meegedeel dat die polisie besig was met 'n ondersoek na drie moord en roof gevalle waarvan beskuldigde 2 verdink was en dat die polisie inligting ontvang het dat beskuldigde 1 saam met beskuldigde 2 was toe die voorvalle plaasgevind het. Hy sou na die polisiestasie geneem word, waar hy ondervra sou word en waarna die polisie weer met sy ouers in verbinding sou tree.

20. Beskuldigde 1 is toe gevra of hy weet wie saam was en of hy enige iets van die moorde geweet het. Daar is twee verklarings by beskuldigde 1 afgeneem. Die eerste verklaring (A2-01) is om 8h30 die oggend afgeld en die tweede verklaring (A3-02) is om 9h30 afgele. Inspekteur Daniels het verduidelik dat die tweede getuieverklaring bekom was omdat daar daar verskillende saak dossiere was. Beskuldigde 1 het eers 'n verdagte geword nadat van die ander getuies ondervra was. Alfredo Kies se verklarings is om 7h10 (op 7 Februarie 2006) en om 9h40 (op 27 Januarie 2004) afgele. Mnr Carelse se verklaring is om 9h15 geneem terwyl beskuldigde 1 se twee verklarings om 9h30 geneem was. Dit is gemene saak dat beskuldigde 1 nie gewaarsku was ten opsigte van sy twee verklarings nie. Op die stadium dat hy die tweede verklaring afgeneem het was inspekteur Daniels nog nie bewus van Mnr Carelse se verklaring nie.
21. Die waarskuwingsverklaring (A5) is om 11h30 die oggend afgele. Dit was geneem nadat beskuldigde 1 geimpliseer was as 'n verdagte. Die waarskuwingsverklaring dui nie daarop dat beskuldigde 1 se regte ten aansien van ouerbystand aan hom verduidelik was nie.
22. Daar is geen verduideliking van inspekteur Daniels hoekom hy nie met die neem van die waarskuwingsverklaring nie die ouers geroep het nie. Inspekteur Daniels was onseker of hy iemand gestuur het om die ouers in te lig van die arres van beskuldigde 1.
23. Getuieverklaring 01 plaas beskuldigde 1 op die toneel van aanklag 8. Ek verpoos om aan te stip dat beskuldigde 1 onskuldig bevind was op aanklag 8. Die getuieverklaring 02 verbind beskuldigde 1 tot die toneel by klagtes 3 en 4 - die roof en moord van Jakobus Raulse.
24. Die benadeling wat voortspruit uit die toelating van die twee getuieverklarings kan slegs direk verband hou met aanklagtes 3 en 4 (verklaring 02), aangesien beskuldigde 1 onskuldig bevind is op aanklag 8 ten opsigte waarvan verklaring 01 'n rol gespeel het.

25. Die verhoorlanddros het bevind dat die verklarings toelaatbaar was. Dit is dienlik om ag te slaan op die inhoud van haar bevindinge.
26. Beskuldigde 1 het homself nie in enige van die twee getuieverklarings geinkrimineer nie en het hy in sy waarskuwingsverklaring bloot gese dat hy volstaan met dit wat hy in sy vorige verklaring(s) gese het.
27. Beskuldigde 1 plaas homself egter op die toneel van die misdrywe - en soos die landdros tereg uitgewys het, was dit self-inkriminerend gewees. Die twee verklarings was juis aangebied om die alibi van die beskuldigdes te weerle.
28. Artikel 50(4) van die Strafproseswet vereis dat die ouer of voog van 'n persoon onder die ouderdom van 18 jaar kennis gegee word van so 'n persoon se arres deur 'n polisiebeampte.
29. Beskuldigde 1 was 15 jaar oud toe hy die getuieverklarings afgele het en was dit in sy beste belang dat sy ouers teenwoordig sou wees. Die verhoorhof bevind dat daar inderdaad 'n skending van beskuldigde 1 se regte ingevolge die Grondwet was en, in besonder dat inbreuk gemaak was op sy regte, ingevolge artikel 28(2) van die Handves van Regte (Hoofstuk 2) van die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1966 (Wet 108 van 1996):

"In elke saak waar daar 'n kind betrokke is, moet daar in die beste belang van 'n kind opgetree word."

In my opinion, the admission of such a statement obtained without a warning that it may be used against the maker will inevitably taint the fairness of any subsequent trial. The statement in question was obtained from the accused in violation of the constitutional duty to inform him that any statement he made could be used against him in later proceedings. As such I hold it to be inadmissible against the accused. Again, the conclusion which I have reached renders it unnecessary to consider the question of the effect of the admission of the statement on the administration of justice."

Dit bring my by die regsbeginsels aangaande die tweede basis waarop mnr Tyler vir sy aanvegting van die toelaatbaarheid van die bekentenis steun. Hierdie gronde synde - soos reeds aangedui - dat die toelating van die bekentenis in stryd sal wees met beskuldigde se konstitusionele reg op 'n billike verhoor".

35. Brand R het as volg (te 516C-517D) gehandel met die toelaatbaarheid van 'n bekentenis wat afgele was deur 'n jeugdige in die afwesigheid van sy moeder:

Dat jeugdiges oor die algemeen makliker as volwassenes gei'ntimideer kan word, spreek eintlik vanself. Wanneer 'n sestienjarige deur n polisieman gekonfronteer word met veridarings wat horn direk met ernstige misdade verbind, is dit hoogs waarskynlik dat hy hierdeur befnvloed sal word om maar liewer 'oop kaarte te speel'. Dat hierdie tipe beinvloeding nie noodwendig onbehooriik is nie, spreek eweneens vanself.

Dit is so dat beskuldigde se moeder wel teenwoordig was toe hy die bekentenis voor die landdros afgel§ het. Na ons oordeel, kan dit egter nie bo redelike twyfel bevind word dat die onbehooriike beinvloeding in die polisiestasie op daardie stadium geen rol meer gespeel het nie. 'n Oningeligte beskuldigde wat hom reeds voor 'n polisieman tot die afle van 'n bekentenis verbind het, mag bes moontlik glo dat hy maar net sowel kan voortgaan om die bekentenis voor n landdros afte le.

Ons is gevolglik van oordeel dat die Staat nie bewys het dat die beskuldigde die bekentenis afgele' het sender dat hy onbehooriik daartoe beinvloed is, soos wat in art 217 van die Strafkode vereis word nie. In elk geval, sou die toelating van die bekentenis, na ons oordeel. in alle omstandighede onversoenbaar wees met beskuldigde se konstitusionele reg op billike verhoor."

37. Artikel 35(5) van die Handves van Regte (Hoofstuk 2) van die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1966 (Wet 108 van 1996) lui as volg:

'Getuienis wat verkry is op n wyse wat enige reg in die Handves van Regte skend moet uitgesluit word indien toelating van daardie getuienis die vertioor onbillik sou maak of andersins vir die regspleging nadelig sou wees."

38 Die hof het derhalwe die vraag gestel of die toelating van die bewys materiaal die verhoor onbillik sou maak. Die hof bevind dat indien die getuieverklarings toegelaat word om die alibi van die beskuldige weerle, dan sou dit nie onbillik wees nie, omdat dit slegs op beskuldigde 1 se ongeloofwaardigheid dui (#554).

(b) die hof verwerp die getuienis in die verhoor binne die verhoor dat beskuldigde 1 gedreig was om 'n getuieverklaring af te le;
(c) die verdere vraag wat die verhoorlanddros aan haarself stel is of die toelating van die bewysmateriaal die regspleging nadelig sou raak. Sy bevind dat dit nie die geval sou wees nie aangesien die openbaarmaking van bewysmateriaal wat op die waarheid dui, tot voordeel van die regspleging en nie tot nadeel is nie.

43. Mnr Cook het aangevoer dat, as n direkte gevolg van die toelating van die verklarings, beskuldigde 1 nie getuig het nie, en dat hy derhalwe benadeel was in die voer van sy verhoor.
44. Mnr Cook het aangevoer dat die verklarings 'n botsing daar stel, nie net tussen die verweer wat geopper was - synde n alibi - maar ook met sy instruksies. Ek moet bieg dat ek laasgenoemde punt nie verstaan nie - indien daar 'n teenstrydigheid ten aansien van Mnr Cook se instruksies bestaan, is dit Mnr Cook se verpligtmg om die etiese reels wat toepassing vind, na te kom. So n teenstrydigheid speel geen rol met die besluit van beskuldigde 1 om te getuig, al dan nie. Dit staan egter nie 'n gedingsparty vry om aan te voer dat, aangesien daar 'n teenstrydigheid tussen sy verweer en die getuienis voor die hof was, hy derhalwe kan kies om nie te getuig nie en dan aanvoer dat die verhoor onregverdig is was nie
45. Dit is gevolglik geen antwoord om te se dat die beskuldigde nie kon gaan getuig het nie, aangesien sy verklarings sy alibi weerspreek het en dit sy geloofwaardigheid sou ondermyn tydens sy getuienis.
46. In die onderhawige saak gaan dit egter verder: Mnr Cook, het in sy kruisverhoor sy klient op die toneel geplaas van die aanklagte ten opsigte van Mnr Cloete. Verdermeer het Mnr Cook verkeerdelik aangedui dat beskuldigde 1 vir Mnr Kies in sy verklaring geTmpliseer het en dat Mnr Kies vir daardie rede teen beskuldigde 1 getuig het. Die verhoorlanddros uit laasgenoemde tereg in oorweging geneem by die vraag of die verklarings toegelaat moet word.

50. Ek is dit eens met die verhoorlanddros dat daar 'n skending van beskuldigde 1 se regte was. Die skending van die regte is egter verantwoordbaar in die omstandighede, en die verklarings gevolglik toelaatbaar, vir die volgende redes:

(a) Die feit dat Mnr Cook op die gunstige deel daarvan gesteun het. Die feit dat dit geblyk 'n mistasting te gewees het. doen nie hieraan afbreuk nie;
(b) Die getuienis dat die verklarings deur dreigemente bekom was, is tereg verwerp;

On the other hand there are irregularities of a lesser nature (and happily even these are not frequent) in which the Court of Appeal is able to separate the bad from the good, and to consider the merits of the case, including any findings as to credibility of witnesses If in the restult it comes to the conclusion that a reasonable trial Court, properly directing itself would inevitably have convicted, it dismisses the appeal, and the conviction stands as one on the merits. But if, on the merits, it cannot come to that conclusion, it sets aside the conviction, and this amounts to an acquittal on the merits. In such a case sec 370(c) of the Code does not permit of a re-trial"

53. Daar is, soos later aangedui sal word, onbetwiste getuienis wat handel met die aanwesigheid van beskuldigde een op die misdaadtonele, en word hy trouens deur sy eie regsverteenwoordiger in kruisverhoor op die toneel van aanklagtes 1 en 2 geplaas.
54 Indien die verklarings inderdaad verkeerdelik toegelaat was, stel dit steeds nie 'n onreelmatigheid van sodanige omvang daar dat dit daartoe lei dat die verrigtinge self nietig is nie.

Die kortqeknipte kruisverhoor

57. Die Suid-Afrikaanse Regskommissie, Projek 101, wys daarop dat:

(te bl 206, beklemtoning bygevoeg)

60.    Dieselfde beginsel vind toepassing ten aansien van dokumente:

'An inadmissible document does not become admissible simply because it is presented in cross-examination. No cross-examination is admissible, for example, on a document which may not be presented. Where there is no way at all of proving the authenticity of a document, it cannot be used as evidence or for cross-examination."

(Pretorius, te 312)

'...admissibility of a statement is a condition precedent to cross-examination thereon."

64.    Van der Walt R het as volg bevind (te 167h-168b):

(paragraph 66)

67.    Te paragraaf 70 het die hof as volg bevind:

'Cross-examination is the most powerful weapon of the defence, particularly when the entire case turns on credibility of the witnesses. An accused in a criminal case has the right of cross-examination in the fullest and widest sense of the word as long as he does not abuse that right. Any improper interference with the right is an error which will result in the conviction being quashed."'

68. Al die sake waarop Mnr Cook steun veronderstel egter dat die kruisverhoor gebaseer word op toelaatbare getuienis, dit wil se dat dokumente wel bewys sal word of dat getuienis wel aangebied gaan word (al mag dit uiteiendelik blyk nie nodige te wees om inderdaad sodanige getuienis aan te bied nie). Geen van die sake veroorloof 'n proses waar slegs die gunstige feite vir die verdediging voor die Hof geplaas gaan word sonder dat die voile omvang van die getuienis, insluitende die nadelige of inkrimenerende gedeeltes nie terselfdertyd voor die Hof sal dien nie. Mnr Cook het aangevoer dat die verdediging geregtig is om te kruisverhoor op die wyse sodat die 'ware feite" voor die Hof geplaas kan word, maar het terselfdertyd aangetoon dat hy die getuies nie kon roep nie omdat hulle beskuldigde een sou inkrimineer. Na my mening kan so 'n benadering nie veroorloof word nie - getuienis word voor die hof geplaas bywyse van getuies (of bewese dokumente) en kan daar nie 'n gedeeltelike ontbloting van feite wees sonder dat die getuienis self nie aangebied word nie.

71. Na my mening was sy nie net geregtig om die kruisverhoor te weier nie, maar was sy ook trouens verplig om dit te doen. Die weiering van die kruisverhoor stel nie 'n onreeimatigheid daar nie

Die meriete

74. Die verhoorlanddros het die staatsgetuies versigtig evalueer weens die volgende redes:

75. Konstabel Samuel Sampson het getuig ten aansien van die moord op Dirk Jaers (aanklag 5). Hy het Mnr Jaers dood aangetref te Melbastraat, Witteklip, Vredenburg om 23h45 op 23 Januarie 2004. Mnr Jaers is dood as gevolg van bloedverlies deurdat n skerp voorwerp sy hart deurdring het.
76. Mnr Michael Cloete het ten aansien van aanklagte 1 en 2 getuig. Hy het beskuldigde 2 as een van die persone uitgeken wat horn geroof en gesteek. Dit was op die aand van 24 Januarie 2004 te Vinkstraat. Vredenburg. Beskuldigde 2 het horn in die linker bors gesteek en is bygestaan deur twee ander persone wat Mnr Cloete vasgehou het. Beskuldigde 2 het sy sakke deursoek en horn n tweede keer op sy linker arm gesteek. "n Ander persoon wat klein, lig van kleur was en horn aan die skouer gevat het, het horn op sy regter arm met n panga gekap en dat die ligte persoon gehelp het tydens die roof om sy baadjie uit te trek. Mnr Cloete is beroof van sy baadjie, selfoon, sigarette en sleutels.
77. Die verhoorlanddros het deeglik ontleed hoekom sy Mnr Cloete se identifikasie van beskuldigde 2 aanvaar het.

79. Ten opsigte van klagte 1 plaas die klaer nie vir beskuldigde 1 op die toneel nie. Mnr Kies plaas beskuldigde 1 wel op die toneel maar hy is 'n medepligtige en 'n versigtigheidsreel moet ten opsigte van sy getuienis toegepas word.
80. Alhoewel Mnr Cloete toegegee het dat hy nie vir beskuldigde 1 kon identifiseer as synde teenwoordig op die misdaadtoneel nie. het Me Dampies beskuldigde nommer 1 naby die misdaadtoneel geplaas en Mnr Kies getuig later dat dit beskuldigde nommer 1 was wat ook vir Mnr Cloete gesteek en beroof het. Mnr Cloete se getuienis dat die tweede aanvaller lig van kleur was, klein gebou was en so hoog soos sy skouers was. strook met beskuldigde nommer 1 se beskrywing.
81. Ten aansien van die ander persone wat Mnr Cloete versoek was om te identrflseer tydens kruisondervraging het hy slegs vir Mnr Kies geidentifiseer as die derde persoon wat horn vasgehou het tydens die roof. Hy het geantwoord dat Mnr Kies dieselfde velkleur, lengte en selfde bou gehad het as die persoon wat horn vasgehou net, maar dat hy onseker was of dit inderdaad Mnr Kies was. Mnr Cloete se getuienis word verder bevestig deur Mnr Kies wanneer hy later getuig en erken dat hy wet die derde persoon was wat vir Mnr Cloete vir die roof vasgehou het.
82. Die verhoorlanddros het verder daarop gewys dat die mediese getuienis van Mnr Cloete se beserings ooreengestem het met Mnr Cloete se beskrywing van sy beserings. Derhalwe, en op sy getuienis is dit bo redelike twyfel bewys dat hy:

(a) aangeval en beroof was deur drie mans waarvan een beskuldigde 2 was Ten opsigte van die ander twee rowers was die een kort en die een lank en dat die kort rower horn bykomend ook met n skerp voorwerp gesteek het;
(b) Mnr Kies, wie homself later as die derde vashouer van Mnr Cloete identifiseer het, is fisies langer as beskuldigde nommer 1.

83. Me Dampies was die vierde staatsgetuie. Sy het getuig dat beskuldigde 1 is die pa van haar enigste kind en dat beskuldigde 2 haar neef is. Sy het die Satermiddag kos voorberei vir beskuldigde 1, beskuldigde 2, Mnr Kies en ene David Bailey. Daardie selfde middag het beskuldigde 2 n dertig sentimeter lange bruin steel mes uit die kombuis verwyder. Sy het hulle later die Saterdagaand gesoek. Sy is toe winkel toe en het sy by die kragboks gestaan (waaroor Mnr Cloete reeds getuig het) waar sy gesien het dat drie persone iemand op 'n erf beroof. Volgens haar was die rowers beskuldigde 2. Mnr Kies en Mnr Bailey. Sy het getuig dat beskuldigde 1 so vyf meter vanaf hulle gestaan het. Die roofslagoffer was Mnr Cloete wie later bebloed by sy niggie se huis daar naby ingehardloop het. Die verhoorlanddros het daarop gewys dat sy die getuienis van Me Dampies versigtig evalueer het. Sy het egter bevind dat Mev Dampies geloofwaardig was omdat:

hom gesien het;

(b) sy ken beide beskuldigdes goed as haar familie en vriende;
(c) sy het hulle behoorlik gesien. want die ligte in die pad en in die winkel het gebrand en dit het haar in staat gestel om te sien;
(d) die rowers en beskuldigde 1, wie op haar getuienis 'n entjie weggestaan het, het dieselfde klere aangehad die aand as die middag toe sy hulle voedsel voorberei het;
(e) sy het ook beskuldigde 1 en beskuldigde 2 se guns getuig, deurdat sy op die misdaadtoneel nie wapens op hulle gesien het nie;
(f) dit is aan haar gestel in kruisondervraging namens beskuldigde 1 dat sy vroeer vir beskuldigde 1 vanaf Gaynor se jaart halfpad huis toe, Hopland toe geneem het. Me Dampies het gese dat sy dit nie kon onthou nie;
(g) dat sy toegegee het dat Mnr Cloete dalk onder die invloed van drank was.

(a) sy die ma van beskuldigde 1 se kind en dit is te verstane dat sy hom vyf meter vanaf die rooftoneel plaas, maar nie op die toneel self nie;
(b) sy het self ook drank genuttig,
(c) sy het aanvanklik op die toneel meegedeel dat sy niks ten opsigte van die roof van Mnr Cloete waargeneem het nie.

(a) dat beskuldigde 1 en 2 vroeer die dag saam by beskuldigde 2 se woning was;

(c) die mes beskrywing ooreenstem met die van Mnr Cloete ;

86. Die hof het bevind dat dat haar afwatering van beskuldigde 1 se bydrae ten opsigte van die roof wat sy waargeneem het te verstane is as gevolg van haar emosionele band met beskuldige 1.
87. Die hof het ook die getuienis van staatsgetuie nommer 5, Mnr Kies bespreek. Hy was sewentien jaar oud tydens die verhoor. Hy was gewaarsku in gevolge die bepalinge van artikel 204 van die Strafproseswet.
88. Sy getuienis was dat beskuldigde 1 en beskuldigde 2 sy vriende was en dat hulle vroeer die aand dagga gerook het en so 8 uur die aand Hopland toe gestap het. Daar het hulle drie vir Mnr Michael Cloete beroof. Hy het getuig dat beskuldigdes 1 en 2 Mnr Cloete gesteek het. Hy was die derde persoon wat Mnr Cloete vasgehou het want hy wou deel in die roof opbrengs. Die getuienis van Mnr Kies word gestaaf deur Mnr Cloete ten opsigte van:

(b) dat Mnr Cloete se baadjie deursoek was, en dat sy baadjie waarin 'n selfoon was uitgetrek was (dit was slegs Mnr Cloete se baadjie van al die slagoffers wat uitgetrek was);

(c) dat Mnr Cloete vele kere gesteek is deur meer as een persoon waarna die rowers die misdaad toneel verlaat het.

(a) beskuldigde 1 en beskuldigde 2 sy vriende was en hy hulle die roofslagoffer help vashou het. Hy was aandadig tot daardie roof;
(b) hulle het saam dagga gerook en dit kon sy handelingsvermoe en sy onthouvermoe aangetas het;
(c) daar was 'n moontlikheid dat hy deur die polisie vrywaring teen vervolging belowe was om te getuig.

(c) Mnr Kies en Mnr Cloete staaf mekaar veral in die opsig dat twee persone Mnr Cloete gesteek het. Mnr Kies getuig dat die tweede persoon beskuldigde nommer 1 was. Mnr Cloete getuig dat die tweede dader fisies gelyk het soos 'n beskrywing van beskuldigde 1;
(d) Mnr Kies getuig dat na die roof op Mnr Cloete almal weggehardloop het na die half geboude huis. Me Dampies getuig ook dat almal weggehardloop het;
(e) retories: hoekom sou Mnr Kies geweet het dat daar n selfoon in Mnr Cloete se bebloede baadjie was indien hy nie saam was nie. en hoekom sou hy eerlik wees dat Mnr Cloete in sy teenwoordigheid bebloed gesteek was en beroof was en dan vir beskuldigde 1 onnodig impliseer, nommer 1 wie sy vriend was;

91.    Hierdie getuienis van Mnr Kies word gestaaf deur getuie nommer ses konstabel Haupt, wie getuig het dat:
(a) hy 'n lyk met steekwonde aangetref het;
(b) hy Mnr Kies staaf waar die lyk gevind. naamlik op 'n veldjie naby die treinspoor;
(c) hulle staaf mekaar dat hierdie lyk nie skoene aangehad het nie;

92. Die verhoorlanddros het derhalwe bevind dat dit Mnr Raulse was.
93. Mnr Kies getuig dat die volgende misdaad die moord op Mnr Jaers te Melbastraat was. Hulle het 'n man en 'n vrou aangetref en het beskuldigde 1 en 2 die man deursoek en horn met messe gesteek. Die man het na die stekery opgestaan, maar weer neergeval.
94. Daarna het hulle op 'n swart man afgekom wie ook gesteek is en uit wie se sak 'n selfoon verwyder was, maar die man het weggehardloop.
95. Mnr Kies getuig dat hulle drie daarna 'n panga gaan haal het by beskuldigde 1 se huis en dat Mnr Kies dit in sy mou gedra het. Dit blyk dat Mnr Davids die klaer was ten opsigte van klagte 6 en 7, dit wil se waar die man gesteek was en sy meisie weg gehardloop het.
96. Die hof het die getuienis van Mnr Kies ten opsigte van Mnr Davids se aanranding en roof met versigtigheid benader omdat:

(a) Mnr Davids getuig het dat 5 persone aangekom het en dat hy deur meer as een persoon gesteek was;
(b) Mnr Davids het getuig dat twee van die groep persone het messe gehad;

97. Die verhoorlanddros het 'n oortuigende analise gedoen van hierdie getuienis en dit met mekaar versoen. Die verhoorlanddros het ook bevind dat Mnr Kies se getuienis gestaaf word deur die getuienis van Me Peters wat saam met Mnr Davids was.
98. Die verhoorhof bevind derhalwe dat Mnr Kies geregtig is op vrywaring in gevolge artikel 204 van die Strafproseswet. Die redes daarvoor het sy as volg voorgehou:

(a) Mnr Cook wie namens beskuldigde 1 verskyn het Mnr Kies gekruisverhoor deur dit aan hom te stel dat beskuldigde 1 hom in sy polisieverklaring geimpliseer het. Dit het egter later geblyk dat beskuldigde 1 glad nie vir Mnr Kies in sy verklaring geimpliseer het nie;
(b) die verdere aanteiging dat Mnr Kies 'n belofte deur die polisie gemaak was is ook as onbewese bevind;
(c) Mnr Kies het geen motief gehad om valslik teen beskuldigde 1 of 2 te getuig nie. Hy was hul vriende en impliseer hy hulle nie altyd op dieselfde wyse nie. Hy het in besonderhede oor elke afsonderlike voorval getuig en dit gedoen sonder om te weet wat beskuldigdes 1 en 2 daaroor sou getuig;
(d) Mnr Kies was ook eerlik en openhartig oor aspekte wat teen horn getel het (soos byvoorbeeld dat hy Mnr Cloete vasgehou het);
(e) ten opsigte van sy drank en dwelm inname het hy besonder-hede onthou waar hy deur ander staatsgetuies gestaaf was;
(f) Mnr Pedro die jeugdigde staatsgetuie getuig later dat Mnr Kies nie betrokke was by die misdade nie. Beskuldigdes 1 en 2 impliseer ook nie in hul kruisondervraging Mnr Kies nie;
(g) Mnr Haupt se getuienis is reeds hierbo uiteengesit asook die stawing wat daarvoor te vinde is;

99. Mnr Davids is die klaer ten opsigte van aanklagtes 6 en 7. Hy het nie vir beskuldigde 1 geken nie, maar was op laerskool saam met beskuldigde 2. Hy is deur twee mense genader waarvan twee messe gedra het. Beskuldigde 2 het horn deursoek en horn in sy regter boarm gesteek. n Ander persoon wat saam met beskuldigde 2 was het hom ook gesteek. Hy is beroof van sy skoene en R15.00.

100. Die hof het die getuienis van Mnr Ronwyn Pedro met versigtigheid benader, aangesien hy 16 jaar oud was toe hy getuig het oor gebeure toe hy ongeveer 14 jaar oud. Die hof het verder inaggeneem dat hy bevriend was met beskuldigde 1 en 2, dat hy op die misdaad tonele teenwoordig was en dat hy nooit beskuldigdes 1 of 2 teen gegaan het in die pleging van die misdade nie en aangesien Mnr Kies getuig het dat Mnr Pedro ook dwelms gebruik het.

101. Hy bevestig die getuienis dat beskuldigde 2 se tante kos voorberei het vir beskuldigdes 1. 2 en ander mense. Hy het ook getuig dat hulle later die aand weer n panga daar by die woning gaan haal het. Sy getuienis verbind derhalwe vir beskuldigdes 1 en 2 met die verloop van gebeure gedurende daardie aand. Mnr Perdro het getuig dat oppad na beskuldigde 2 se woning hulle 'n man en vrou in Boswewerstraat raak geloop het en dat beskuldigde 2 die man om die nek gegryp het, hom gesteek het en dat beskuldigde nommer 1 die man se skoene uitgetrek het en daarmee gehardloop het. Hierdie getuienis staaf Mnr Davids en Me Peters vir Mnr Pedro Mnr Davids het getuig dat beskuldigde 2 hom om die keel gegryp het. Mnr Pedro plaas nie net vir beskuldigde 1 op die misdaad toneel nie, maar impliseer hom ook as die tweede persoon wie Mnr Davids beroof het. Mnr Davids se getuienis bevestig Mnr
Pedro dat beskuldigde 1 weggehardloop het terwyl beskuldigde 2 nog by Mnr Davids gebly het. Mnr Perdo gee ook getuienis ten opsigte van die moord op Mnr Jaers. Ook hierdie getuienis word gestaaf deur ander getuies en word deur die Agbare Verhoorlanddros aanvaar.
102. Beskuldigde 2 is onomwonde geTdentifiseer deur Me Peters ten opsigte van die roof en aanranding van Mnr Davids.
103. Die verhoorlanddros bevind dan dat die Staat sy saak bo redelike twyfel bewys het ten opsigte van aanklagtes 1 tot 7. Die hof het bevind dat die beskuldigdes se weergawe. naamlik dat hulle nie op die tonele van die misdrywe aanwesig was nie, nie redelik moontlik waar was nie.
104. Daar is nie betoog dat ek enige getuies moes roep nie en het die beskuldigdes ook nie versoek om self te getuig nie.
105. Na oorweging van die redes verskaf deur die verhoorlanddros en die betoog van Mnr Cook, asook Me Swart, en selfs indien ek die inhoud van die twee getuie verklarings van beskuldigde een so ignoreer is ek te vrede dat die verrigtinge ooreenkomstig die reg was en dat die skuldigbevindings tereg gemaak was.
106. Ek is te vrede. en kom tot die slotsom dat enige redelike Hof, selfs indien die twee verklarings uitgesluit sou word, nog steeds noodwendigerwyse beide die beskuldigdes sou skuldig bevind.
107. Ek bevestig derhalwe die skuldigbevindings ooreenkomstig artikel 52(3)(e)(i) van die Strafregwysigingswet, Wet 105 van 1997.
108. Geen argument ten aansien van vonnis is aan my voorgedra nie. Ek stel die saak uit vir 'n datum gereel te word vir die vonnisoplegging.