IN DIE HOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA 
	(WES-KAAP HOE HOF KAAPSTAD)

SaakNo: A 399/2008

In die appel tussen :

DIE STAAT
teen
IGSHAAN LOSPER

UITSPRAAK: 8 MEI 2009

MULLER Wrn R:

1	Die Appellant is, saam met 'n medebeskuldigde, ene Andrew Bester, op 14 November 2007 deur die landdros vir die distrik van Goodwood skuldig bevind op 'n aanklag van 	huisbraak met die opset om te steel en diefstal. Die saak is daarna na die streekhof verwys vir vonnis. Die Appellant is deur die streekhof op 15 Februarie 2008 gevonnis tot 	drie jaar gevangenisstraf. Weens sy indrukwekkende lys van vorige veroordelings is Bester tot gewoontemisdadiger verklaer.    Beide beskuldigdes is ingevolge artikel 103 	van die wet op beheer van vuurwapens 60/2000 onbevoeg verklaar om 'n vuurwapen te besit. Beide beskuldigdes was tydens die verhoor verteenwoordig deur Mej. 	Carriem, wat deur die regshulpraad aangestel is om hulle by te staan.

2.	Slegs die Appellant kom nou 'n hoer beroep, en dan slegs teen sy skuldigbevinding, nadat verlof tot appel deur die streekhof toegestaan is.

3.	Toe die appel aanvanklik voor ons op 17 April 2009 gedien het, is die saak, met die goedkeuring van beide Mnr Pothier, wat namens die appellant verskyn, en Mej. Ajam, 	wat vir die Staat optree, tot vandag uitgestel. Die rede daarvoor was om aan die verhoorlanddros die geleentheid te bied om redes vir sy skuldigbevinding te verstrek.

5.	Nadat verlof tot appel deur die streekhof verleen is, is die saak weer na die Verhoorlanddros verwys ingevolge Landdroshof Reel 67(5). Hierdie reel vereis van die 	Landdros om skriftelik die feite wat hy of sy bevind het te verskaf, asook sy of haar redes vir sodanige feitlike bevindings en sy of haar redes vir enige beslissing oor enige 	regsvraag. Waar sodanige redes reeds as deel van die uitspraak voorkom is 'n Landdros natuurlik nie verplig om dit te herhaal nie. Aangesien die Verhoorlanddros in die 	onderhewige geval geen redes vir sy skuldigbevinding verstrek het nie, was hy klaarblyklik genoop om die voorskrifte van reel 67(5) na te volg.

7.	Daarna het 'n onbetaamlike briewewisseling tussen die Landdros en die kantoor van die Direkteur van Openbare Vervolgings ("DOV") gevolg:

8.	Dit blyk dat selfs hierdie brief van die DOV nie die gewenste uitwerking gehad het nie. Teen die tyd dat die saak aanvanklik voor ons gedien het, het die Landdros steeds 	nie redes vir sy skuldigbevinding verskaf nie.

9.	Ons het derhalwe die saak tot vandag toe uitgestel en 'n skriftelike versoek aan die Senior Landdros van die betrokke Landdroshof gerig om die Verhoorlanddros aan te se 	om sy redes onverwyld te verskaf. Daar is in hierdie versoek na die tersaaklike gesag in die verband verwys.

10.	Die Verhoorlanddros het intussen redes vir sy skuldigbevinding verskaf. Die redes is aan beide Advokate voorgele. As beredeneerde verduideliking vir die slotsom waartoe 	die Landdros geraak het, is dit alles behalwe indrukwekkend. Ek keer later hierna terug.

11.	Waar die Landdros gelyk gegee kan word, is dat die Staatsaak betreklik eenvoudig was. Konstabel Magedigedi het verduidelik dat hy die oggend van 14/8/07 op patrollie 	was in die omgewing van Gunners' Circle in die Epping gebied van Kaapstad. Hy het die Appellant en 'n tweede persoon waargeneem toe die Appellant langs die pad 'n taxi 	laat stilhou het. Hy het gesien hoe beide die Appellant en die tweede persoon, wat later blyk Bester te gewees het, inklim.   Bester het 'n televisie gedra.   Konstabel 	Magedigedi het die Appellant en Bester as verdag beskou. Hy het die taxi agtervolg tot Bonteheuwelstasie, waar hy die Appellant en Bester gearresteer het op 'n klagte van 	besit van gesteelde eiendom.

12.	Op pad terug na die polisiestasie toe, het Konstabel Magedigedi 'n berig ontvang dat daar by 'n woning in Thornton, 'n woonbuurt in die omgewing, ingebreek is. Dit het 	later geblyk, en die klaer en inwoner van die woning, Mnr Nieuwland, het ook so getuig, dat hy ongeveer 07h45 die oggend sy huis verlaat het en kort na 08h00 'n berig van 	sy sekuriteitsdiens ontvang het. Hy het teruggekeer na sy huis toe en opgemerk dat 'n sekuriteitshek by die agterdeur oopgeforseer is, vermoedelik deur 'n groot koevoet 	wat hy op die toneel gevind is, en sy sogenaamde "flat screen" televisiestelsel, asook twee juwelierboksies en die inhoud daarvan, wat aan sy vrou behoort het, van 	vertrekke in die huis verwyder is. Hy het later die oggend die televisiestel wat Konstabel Magedigedi tydens sy arrestasie van die Appellant en Bester in beslag geneem 	het, by die polisiestasie uitgeken as syne.

13.	Die Staat het ook as getuie geroep Michael Adonis, die bestuurder van die taxi. Hy het getuig dat die Appellant horn laat stilhou het en dat die Appellant en Bester, wat die 	"flat screen" televisie gedrae het, ingeklim het, en horn gevra het om hulle na Bonteheuwelstasie toe te neem. Hy het ook beskryf wat gebeur het nadat die polisie vir die 	Appellant en Bester in die taxi by Bonteheuwel stasie voorgekeer het.

16	Die omstandighede waaronder die Appellant en Bester gearresteer is kom klaarblyklik hoogs suspisieus voor. Die feit dat die twee van hulle betreklik kort na die inbraak 	deur die polisie met die televisie in hulle besit betrap is, is opsigself, in die afwesigheid van verduideliking, 'n omstandigheid wat die Appellant verbind met die inbraak wat 	klaarblyklik vroeer die oggend plaasgevind het.

18	Die tweede brokkie getuienis waarop die Staat steun is Konstabel Magedigedi se getuienis dat toe hy die Appellant en Bester vra waar hulle die televisie gekry het, hulle 	gese het hulle weet niks van die TV af nie. Hierdie getuienis was nie pertinent in kruisondervraging deur die Appellant se prokureur betwis nie. Gewoonlik sou so 'n versuim 	aanduidend wees daarvan dat die Appellant sodanige gedeelte van die getuie se getuienis nie betwis nie. Dit is egter heel duidelik dat die Appellant se prokureur baie 	onervare was. Haar kruisondervraging van Konstabel Magedigedi beslaan net meer as 'n bladsy van die oorkonde. Haar kruisondervraging van Adonis was nie veel langer 	nie. Die aard en inhoud van die vrae wat deur haar gestel is in kruisondervraging is ook aanduidend van onervaring. Daarbenewens is nog die Appellant nog Bester self 	hieroor in kruisondervraging uitgevra. Beide die Appellant en Bester is indringend uitgevra aangaande die bewering dat hulle van die polisie sou weggehardloop het, maar 	die getuienis dat hulle aan Konstabel Magedigedi sou gese het dat hulle niks van die televisie weet nie, is nooit aan hulle gestel nie. Dit bots ook met die trant van hulle 	getuienis. Soos reeds vermeld, was Bester se getuienis in hoof, inteendeel, dat hy vir die Appellant gevra het horn die televisie vir horn te oorhandig nadat hy uit die taxi 	geklim het want hy het geen rede gehad om horn van die toestel te distansieer nie, aangesien hy dit gekoop het. Hieroor is hy ook nie in kruisondervraging getoets nie.

19.	Die Staat se saak berus derhalwe hoofsaaklik op die omstandigheidsgetuienis van die kort tydsverloop tussen die pleeg van die misdaad en die betrapping van die 	Appellant en Bester in die teenwoordigheid van die gesteelde televisiestel. Geen getuienis is aangebied om die Appellant of Bester direk met die misdaadstoneel te verbind 	nie.
20.	Al is die feit dat die Appellant en Bester so kort na die inbraak met die televisie in hulle besit bevind hoogs suspisieus, bly die vraag steeds of die Appellant se 	verontskuldigende weergawe redelik moontlik waar kan wees. Soos deur Mnr Pothier uitgewys, was geen getuienis gelei wat sou aantoon dat nie moontlik is nie, of selfs 	dat dit onwaarskynlik is, dat 'n persoon of persone die televisiestel laastens by 8uur in Thornton kon verwyder van die klaer se woning, dit kort daarna aan Bester by die 	Eppingmark verkoop, en dat die Appellant en Bester net na 9uur die televisiestel in 'n taxi in die omgewing van die mark kon gelaai het nie. Die Appellant se weergawe mag 	onwaarskynlik klink, maar is na my mening redelik moontlik waar.

23.	Nerens word deur die Landdros verduidelik waarom hy die Appellant en Bester se weergawes verwerp het nie. Geen pertinente geloofwaardigheidsbevindings is deur die 	Landdros gemaak nie. Hierdie hof kan dus slegs staatmaak op die getuienis soos dit in die oorkonde voorkom.

[Go to]

26.	Soos Mnr Pothier tereg toegee, maak hierdie gevolgtrekking nie noodwendig 'n einde aan die saak nie. Dit staan hierdie Hof vry om die Appellant skuldig te bevind aan 'n 	oortreding van artikels 36 of 37 van die Algemene Regswysigings Wet, Nr. 62 of 1955, indien die getuienis, op 'n aanklag van diefstal soos hier, nie daardie misdryf bewys 	nie (sien artikel 264(1) van die Strafproseswet). Artikel 36 het betrekking op die besit van goedere wat redelik vermoed word gesteel te wees, in omstandighede waar die 	verdagte nie in staat was om 'n bevredigende verduideliking vir sy besit van die goedere te gee nie. Artikel 37 gaan oor die ontvangs van goedere sonder dat die ontvanger 	redelike gronde gehad het om te dink dat die goedere aan horn oorgedra word deur 'n persoon wat geregtig is om dit te doen.

29.	Wat betref die getuienis van konstabel Magedigedi oor die Appellant en Bester se optrede vlak voor hulle arrestasie, het ek reeds opgemerk dat daar ook twyfel moet 	bestaan oor die getuienis dat hulle vir 'n verduideliking gevra is en een nie verskaf nie.

30.	Mysinsiens moet die Appellant se skuldigbevinding en vonnis derhalwe tersyde gestel word.

31.	Ek is genoop om ter afsluiting enkele opmerkings te maak, oor die landdros se benadering tot die saak.

Opmerkings

32.	Daar mag 'n grondige rede gewees het vir die landdros se versuim om aanvanklik redes vir sy skuldigbevinding te gee, alhowel dit nie uit die oorkonde blyk nie. Inteendeel, 	die feit dat by afsluiting van die saak dit reeds "in etenstyd" was, soos die landdros opgemerk het, is nie 'n goeie rede daarvoor nie. Wat betref die landdros se optrede 	daarna, is daar egter geen verskoning nie.

33.	Die landdros is deur Reel 67(5) verplig om sy feitebevindings en redes te verskaf. Daardie plig het hy verontagsaam. Toe hy beleefd deur die DOV gevra is om sy redes te 	gee, het die landdros nie net geweier nie, maar 'n verskuilde en onberade waarskuwing aan die DOV gerig. Die landdros se verwysing in sy brief van 3/10/08 na artikel 106 	van die Wet op Landdroshowe, wat gaan oor 'n landdros se magte met betrekking tot minagting van die hof waar 'n uitspraak van die hof of 'n sogenaamde huur-interdik verontagsaam is, is heeltemal irrelevant. Omdat dit mynsinsiens duidelik 'n poging was het om die DOV te intimideer, was dit ook heeltemal onvanpas.

"This difficulty is further compunded in the present case by the extreme brevity of the Court's judgment on sentence which gives no indication as to why or upon what bases of fact the learned Judge arrived at the sentence imposed by him. It has been decided in this Court, with reference to the verdict of the Court, that, although there is no provison in die Criminal Procedure Code for the delivery of a judgment when a Judge sits alone or with assessors (when these decisions were given the alternative system of trial by jury still obtained), in practice such a judgment is invariably given and that it is clearly in the interests of justice that it should be given (see R v Majerero and Others 1948 (3) SA 1032 (A); R v Van der Walt 1952(4) SA 382 (A)). It seems to me that, with regard to the sentence of the Court in cases where the trial Judge enjoys discretion, a statement of the reasons which move him to impose the sentence which he does also serve the interests ofjustice. The absence of such reasons may operate unfairly, as against both the accused person and the State. One of the various problems which may be occasioned in the Court of Appeal by the absence of reasons is that in a case where there has been a plea of guilty but evidence has been led, there may be no indication as to how the Court resolved issues of fact thrown up by the evidence or on what factual basis the Court approached the question of sentence."

36 	Dieselfde oorwegings geld mynsinsiens ten opsigte van die verhoorhof se plig by skuldigbevinding. Sonder die verhoorhof se redes vir skuldigbevinding het 'n hof van 	appel geen aanduiding van die hof se indrukke van die getuies of hulle geloofwaardigheid nie. Die beskuldigde self kan nie weet op watter gronde die landdros sy 	beslissing gebaseer het nie, en is bygevolg in sy aanslag op die besluit op appel belemmer. Die regspleging in die algemeen is deur 'n afwesigheid van die verhoorhof se 	redes vir 'n bevinding van skuld eenvoudig nie bevorder nie.

36.	Die versuim aan die kant van die Verhoorlanddros in hierdie saak om redes vir sy skuldigbevinding te gee blyk nie 'n uitsonderingsgeval te wees nie. Ek het persoonlik 	onlangs 'n soortgelyke geval teegekom. Ek verstaan van my ampsbroeders dat hulle ook ervaring het van hierdie verskynsel. Dit is 'n ongesonde verwikkeling. Die meeste 	Landdroste lewer, in die meeste gevalle, goedberedeneerde uitsprake. Daar is ook begrip vir die werksdruk waaronder Landdroste dikwels gebuk staan. Daar mag gevalle 	wees waar 'n volledige uitspraak nie nodig of gepas is nie. Hierdie gevalle behoort egter die uitsondering te wees.

37	.Ek gaan dus beveel dat hierdie uitspraak gestuur word aan die Landdrostekommissie vir kennisname, sodat die Kommissie sodanige opvolgstappe kan neem as wat hy mag 	goed ag.   'n Afskrif van die uitspraak sal ook aan die betrokke landdroskantoor gestuur word vir kennisname.

38	Bygevolg is die volgende bevel gemaak:
a)	Die Appellant se skuldigbevinding en vonnis is tersyde gestel.
b)	'n Afskrif van hierdie uitspraak  moet versend word aan die Landdrostekommissie en aan die senior Landdros, Goodwood.

Jeremy Muller WNR Regter

Ek stem saam.

A Le Grange 7 Mei 2009