Republiek van Suid-Afrika

IN DIE HOe HOF VAN SUID-AFRIKA 
WESKAAP HOe HOF KAAPSTAD

Saaknommer: 18075/2008
In die saak tussen:

en

Inleiding

"Horses will be horses That is why their owners, on permitting others to ride them, generally try to avoid the risk of liability should accidents happen and the riders are injured."

4. Die optrede van Ipithombi, sy nukke en geaardheid (en Me Barendse se kennis daarvan), asook sy opleiding en die omstandighede van die voorval het die onderwerp van die verhoor gevorm.
5. Die eisoorsaak was gebaseer op die verbreking van 'n ooreenkoms ingevolge waarvan, so is daar aangevoer, Me Barendse 'n behoorlike afgerigte en getemde perd aan Mev Potgieter beskikbaar sou stel: Me Barendse behoorlike beheer en toesig oor die perdrit sou uitoefen. en dat Me Barendse Mev Potgieter behoorlik sou inlig en waarsku teen enige gevare verbonde aan die rit. insluitende enige gevaarlike gewoontes of eienskappe van die perd.

8. In die verdere alternatief is daar aangevoer dat. uit hoofde van die ooreenkoms. Me Barendse 'n regsplig gehad het om te verhoed dat Mev Potgieter tydens die perdrit skade berokken sou word en dat daardie plig verbreek was.
9. By ooreenkoms tussen die partye het die kwantifisering van Mev Potgieter se eis vir latere beregtiging oorgestaan.

Die qetuienis

11. Sy het getuig dat Ipithombi 'n kruis tussen 'n ponie en n perd was en dat hy te groot was vir kinders, maar te klein vir grootmense Hy het van 'n plaas af gekom en was reeds ingebreek maar hy het probleme gehad om eenvoudige bevele uit te voer. Hy het byvoorbeeld nie maklik gedraai nie.

15. Op twee geieenthede voor die 12de Mei 2007, toe Mev Potgieter van Ipithombi afgeval het, het ander ruiters ook afgeval. Me Muller kon egter nie direkte getuienis van wat in daardie voorvalle gebeur het gee nie. aangesien sy nie self teenwoordig was nie Mnr McLachlan. wie namens Me Barendse verskyn het, het beswaar gemaak teen die lei van getuienis in die verband. Mnr Wallis Roux, wie namens Mev Potgieter verskyn het, het aangevoer dat die getuienis toelaatbaar was maar. in die alternatief, dat dit aangebied word slegs as bewys van die feit dat die betrokke ruiter, ene Me Anja Otto inderdaad aan Me Barendse gese het dat sy afgeval het. Op laasgenoemde basis het ek die getuienis voortopig toegelaat

19. Mnr McLachlan het ook aangedui dat daar n kennisgewing by die Belmonte stalle is dat 'n mens op eie risiko perdry. Die punt is egter nie verder gevoer nie, en was dit ook nie n verweer wat op die pleitstukke geopper was nie.
20. Dit is verder gestel dat dit geblyk het dat Ipithombi nie behoorlik gekastreer was nie (iets wat eers later uitgevind was) en dat dit ook moontlik mag bygedra het tot sy nuk.
21. Na die voorval met Mev Potgieter het Me Barendse self vir Ipithombi op n uitrit geneem. Ipithombi het haar ook twee maal afgegooi en sy het haar kop hard gestamp tot die mate dat haar geheue aangetas was. Die tweede voorval met Me Barendse het plaasgevind nadat Me Muller reeds die diens van Me Barendse verlaat het.

23. Sy het getuig dat Me Barendse geweet het van die onverwagte stop-nuk van Ipithombi. Sy het juis aangedui dat daaraan gewerk moes word. Sy het verder getuig dat sy self eers die nuk sou reggestel het voordat sy die perd sou gebruik op 'n 'outride.'
24. Soos hieronder sal blyk is daar n ooglopende botsing tussen die getuienis van Me Multer aan die eenkant en die getuienis van Me Barendse aan die ander kant en of Me Barendse inderdaad kennis van Ipithombi se nuk gehad het.

25. Vervolgens het Mev Potgieter getuig. Sy is 'n 54-jarige verpleegkundige en is die moeder van twee kinders, 'n seun en 'n dogter, 18 en 15 jaar oud onderskeidelik. Sy is in 2004 geskei Die egskeidingsaksie het *n aanvang geneem in 2002 en as terapie het sy en die kinders perdry beoefen. Hulle was woonagtig in Jeffreysbaai waar hulle lesse ontvang het en waar die kinders hul eie perde te Jeffreysbaai gehad het. Mev Potgieter het self sowat nege of tien lesse ontvang Teen die einde van April 2006 het hulle verhuis na Somerset-Wes. Hulle het verskeie ryskole in die Kaap beproef en uiteindelik by Belmonte Stalle. bedryf deur Me Barendse, uitgekom Dit was teen die einde van 2006 Die kinders het redelik gereeld gery. lesse ontvang en hulle was op verskeie uitritte gewees. Alhoewel sy nie self lesse ontvang het te Belmonte Stalle nie, het sy dikwels saam met die kinders gegaan en hulle bygestaan.

27. Sy het "n redelike goeie verhouding met Me Barendse opgebou. tyd daar deurgebring, video's gekyk en wegneem etes daar genuttig. Sy en Me Barendse het goeie vriendinne geraak. Sy het vir Me Barendse meegedeel dat sy baie graag lesse sou wou he omdat dit baie terapeuties is en daar so baie trauma verbonde was aan die egskeidmg. Haar man het egter slegs onderhoud ten aansien van die kinders betaal.
28. Op die 12de Mei 2007 het sy haar dogter en 'n vriendin vergesel vir 'n uitrit by Me Barendse. Dit sou haar tweede uitrit te Belmonte wees Haar dogter sou die voigende dag na haar vader in Jeffreysbaai gaan en Mev Potgieter het erken dat sy moontlik daaroor ontsteld was. Sy kan nie onthou dat sy voor die rit gehuil het nie (maar duidelik sou dit die getuienis van Me Barendse wees) Sy is breedvoerig oor haar emosionele toedrag van sake ondervra.Sy was ondervra of sy sou gehuil het voor die uitrit begin het.

30. Op die dag van die uitrit was daar erf ruiters wat Me Barendse en twee ervare ruiters ingesluit het. Mev Potgieter het getuig dat sy gemaklik was om op die uitrit te gaan Sy het verwag dat die perd veilig sou wees Daar was daardie besondere dag geen voorligting aan haar gegee nie. Sy het wel voorligting met haar eerste uitrit gehad.

33. Sy het getuig dat toe Ipithombi botstil tot stilstand gekom het en kant toe gedraai het. was dit onmoonttik om bo-op die perd te bly. Sy was tweede van agter en ver agter die res van die groep Sy kon nie se presies hoe ver die ander voor haar was nie.

35. Dit het egter geblyk dat Me Barendse op daardie stadium nog nie daarvan bewus was dat Mev Potgieter haar femur gebreek het nie. Toe sy besef het dat Mev Potgieter beseer is, het sy nie so n onsimpatieke houding ingeneem nie. Mev Potgieter het Engela aangesd om Me Barendse mee te deel dat sy nie kan opklim nie. waarop Me Barendse omgedraai het en gereel het vir vervoer.
36. Mev Potgieter het aangedring dat n dokter haar eers moes behandel (met pynstillers) alvorens sy beweeg word. Op hierdie stadium was haar vorige man reeds onderweg na haar
37. Sy het daarna 'n operasie ondergaan Me Barendse het haar by die hospitaal besoek. Mev Potgieter het getuig dat die ongeiuk haar lewenslank pyn gaan veroorsaak en dat sy voorheen 100% fiks was, 10km elke dag gestap het. geabseil het en nou kan sy nie meer berg klim of kaalvoet rondloop nie.

44. Mev Potgieter erken dat sy baie nagedink het oor wat gebeur het en sy is seker dat die perd tot stilstand gekom het (botstil), kant toe gestap het en dat sy afgeval het. Dit is aan haar gestel dat indien daar aan die leisels gepluk word, die perd ook so mag reageer het. Sy het geantwoord dat sy nie so aan die leisels geruk het nie en sy glo nie dat Me Barendse die leisels sou gepluk het nie.
45. Op die stelling van mnr McLachlan dat die deskundige sal getuig dat indien 'n perd om die nek gegryp word, hy tnstinktief na 'n kant sou uitswaai (soos wat Mev Potgieter getuig het Ipithombi gedoen het), het Mev Potgieter geglimlag - sy het, om te keer dat sy bo-oor die perd se kop gaan, horn om die nek gegryp. Andersins kan sy nie kommentaar lewer nie - dit het baie vinnig gebeur en sy het nie lank aan die nek vasgehou nie.
46. Mnr McLachlan. tot sy krediet. het die lyn van kruisverhoor reggestel toe hy na die middagverdaging dit aan Mev Potgieter in kruisverhoor stel dat n perd inderdaad doodstil tot stilstand kan kom soos wat sy getuig het. Mev Potgieter getuig dat die perd het definitief geswaai en van balans gegaan. Sy het aan die regterkant gele en dink dat sy links van die perd af is. Indien die teuels getrek word sal die perd tot stilstand kom. Sy kan onthou dat sy op die grond gele het en dat die perd na regs beweec het en dat sy na links afgeval het Sy weet die perd het uitgeswaai.

51. Ek verpoos om daarop te wys dat hierdie mededelinge deur mense wat nie as getuies geroep is nie uiteraard ontoelaatbare hoorse getuienis daarstel wat geen gewig dra by die beoordeling van die geskille voor my nie.

53. Dit is so dat Me Muller getuig het dat daar slegs twee voorvalle was waar mense van die perd afgeval het (behoudens natuurlik die wat Me Barendse behels), en dat dit nie aan Me Muller gestel was dat daar meerdere sodanige gevalle was nie. Ek moet egter daarby byvoeg dat Me Muller getuig het van ander probleme met Ipithombi - en dat hierdie probleme nie vasgele is in getal of omvang nie.

56. Dit is aan haar gestel dat die probleme wat Keren Muller gehad het nooit met Me Barendse bespreek is nie.
57. Dit is verder aan haar gestel dat geen van die ander insidente aan Me Barendse geopenbaar was nie. Die perd is 57 keer vir lesse en uitritte gebruik in hierdie tyd. Mnr McLachlan het verduidelik dat die perd op 9Junie 2007 vir Me Barendse afgegooi het en daarna, nadat die perd haar weer gegooi het, het sy besef dat die perd 'n probleem het en die probleem het sy self ervaar en derhalwe het sy die perd verkoop.

60. Dit is gemeensaak tussen die deskundiges dat hoogs geskoolde perde dikwels meer problematies is as by minder geskoolde perde omdat hoogs geskoolde perde sensitief is vir subtiele instruksies wat aan hulle gegee word.

62. Indien daar goeie vordering gemaak word na twee tot drie maande, sal daar van n ervare ruiter gebruik gemaak word om die perd te ry. Selfs waar die perd ingebreek was moet daar dan 'n tydperk van drie maande tot een jaar volg waar slegs ervare ruiters die perd moet gebruik.

66. Indien die gedrag ter aanvang aanwesig was (op die veronderstelling dat Anja en Naomi afgeval het na n onverwagse stop), sou daar gepoog word om dit met skoling reg te stel.

68. Op die feite gestel deur Me Keren Muller dat die perd onverwags en skielik stop en 'n sy stap het, se Me Smith dat dit al klaar 'n probleem daarstel en dat die publiek nie aan die perd blootgestel moes word nie. 'n Mens het geen idee hoe ervare ruiters is nie en n onervare ruiter sou nie kon opbly soos wat Me Muller we! reggekry het nie. Daar moet nie die minste geneigdheid by 'n perd wees om iets snaaks te doen alvorens jy dit aan die publiek gee. Selfs een voorval elke drie maande sou te veel wees. Selfs indien n ervare ruiter gevra sou word om die perd te gebruik sou die ruiter bewus gemaak moet word van die eienaardige beweging.
69. Me Smith getuig dat indien daar 'n probleem ontstaan sou sy verwag dat daar 100% monitering daarvan sou plaasvind. Dit is die verantwoordelikheid van die eienares om toe te sien dat die perd geskik is vir sy gebruik op uitritte en deur die publiek.
70. Die voorvalle van Anja en Naomi het binne 'n paar weke gebeur en, tesame met die getuienis van Me Muller. stel dit vier voorvalle daar binne 'n kort tydperk - dit dui op 'n probleem. Me Muller het slegs nie afgeval nie omdat sy bedrewe was. Dit gaan oor die gedrag en nie soseer die gevolge nie (d.w.s. of n persoon afgeval het of nie). Die voorvalle is te wyte aan die gedrag van die perd.
71. Sy steun op daardie getuienis van Me Muller dat twee ruiters van Ipithombi afgeval het en dat sy meegedeel is dat die perd skielik gestop het Sy steun ook daarop dat Ipithombi hierdie gedrag geopenbaar het met Me Muller.
72. Mnr McLachlan het dit verder aan haar gestel dat Ipithombi in Januarie aangekoop was en dat Anja op 24 Februarie 2007 afgeval het. Dit is ook aan haar gestel dat Ipithombi toe nog nuut in die omgewing was Mev Smith het geantwoord juis daarom sou sy nie vir Anja Ipithombi gegee het nie, ongeag sy bedrewenheid.

75. Mev Smith se dat sy, as n eienares. sou teruggegaan het na beide ruiters en vasgestel het wat gebeur het Verder se Mev Smith sy sou beslis die perd onttrek het totdat sy seker was dat hy goed genoeg was om te gebruik.
76. Dit is aan haar gestel dat die onbetwiste getuienis was dat na Anja se val (27 Februane 2007) die opdrag was om met die perd te werk. Desnieteenstaande is die probleem nog nie uitgestryk nie. Mev Smith se dat sy dan nie die perd sou gebruik nie.

79. Mev Smith beskou Mev Potgieter nie as n ervare ruiter nie - om ervare te wees sou *n mens drie maal per week vir 'n jaar moes ry wat sou insluit draf. galop en stap. 'n Onervare ruiter. het Mev Smith opgemerk, sou nie besef welke gevare daaraan verbonde is om agter te raak nie
80. In die onderhawige geval waar Mev Potgieter haar ongemaklikheid uitgespreek het oor die onvermoe van die perd om haar te gehoorsaam. en indien daar besluit was om voort te gaan met die uitrit, sou Mev Smith toegesien het dat sy reg by Mev Potgieter bly en haar beslis nie op haar eie gelaat het nie. Dit stel die risiko daar dat die perd se nuk na vore sal tree. Indien daar risiko is aan die gebruik van die perd. moet daar verseker word dat die omstandighede so veilig as moontlik is. Die ruiters moet bymekaar gehou word en daar moet nie vinniger gery word as die swakste ruiter nie. Perde verskil in hoe hulle reageer wanneer hulle skrik. Soet perde het n meer gematigde reaksie, terwyl n onveilige perd n oormatige reaksie mag he.
81. Waar die groep tydens die uitrit verdeel sou die perd, synde 'n groep dier, graag die gaping wou toemaak en die gaping sou ongemak skep by die perd. Die opdrag om stadiger te loop of galop sal tot verdere spanning lei en die perd ongemaklik maak.

83. Dit sou ook nalatig wees om toe te laat dat. soos wat met Mev Potgieter gebeur het. die groep sigself verdeel Waar die perde in n groep is, sal die meeste perde probeer om by te biy - die probleem ontstaan juis waar die voorstes begin galop en dan is die gewaarwording van die ander perde dat hulle agter bly. Dit is derhalwe belangrik dat die groep bymekaar gehou word en dat daar n gemeenskaplike besluit moet wees dat hulle gaan draf.

86. Sy sou in iedere geval enige ruiter waarsku van die nuk. Sy getuig dat sy meen Me Barendse nie soos 'n redelike persoon opgetree het nie en dat sy meer moes gedoen het in die opleiding van die perd en dat sy horn nie moes beskikbaar stel aan die lede van die publiek nie, veral nie as dit nie 'n ervare ruiter was nie. Dit was ook nalatig om die skeiding binne die groep toe te laat.
87. Mev Smith het toegegee het dat dit moontlik was dat die perd vir 'n ander rede (as sy nuk) dood gestop het, is sy egter oortuig op die feite soos sy dit verstaan dat dit nie die geval was nie. Mense val natuuriik nie sommer sonder rede van 'n perd af nie. Die geskiedenis spreek vir sigself.

90. Dit is aan haar gestel dat Mev Kilian sal kan getuig dat dit nie n luukse is waaroor kommersieie skole beskik om 'n lang tyd te wag alvorens 'n perd aangewend word nie Mev Smith het geantwoord dat perdry inherent n gevaalike sport is en dat. indien dit die praktyk is, dan is die praktyk nie reg nie. Daar moet n balans getref word tussen veiligheid en kommersiele aspekte en risiko, en dat veiligheid geniet voorrang. iemand se lewe is belangriker as geld. Daar is heeltemal te veel ongelukke en beskou sy haarself nie as 'n puris. soos wat mnr McLachlan aangevoer het sy is nie.
91. As dit gegewe is onder die omstandighede dat iemand slegs eenmaal afgeval het - dit is 'n realiteit, ons val almal van ons perde af, maar as 'n situasie twee maal gebeur het behoort die gevaar ligte aan te gaan. In her ervaring op haar plaas Bellavista. het daar in vier jaar slegs een persoon van n perd afgeval.

95. Nadat Me Bissett Engeland toe verdwyn het, het sy Belmonte Stalle vir haar eie rekening bedryf. Daarna. teen die einde van 2007, het sy na Journey's End verhuis.

97. Me Barendse het te hore gekom van perde wat te koop is in Darling en het sy belanggestel in twee van die perde. Die een perd was aangekoop vir privaat eienaar, maar by haar geplaas te Belmonte Stalle om die perd gewoond te maak aan verskillende ruiters.

101. Me Barendse het. sodra sy gevoel het 'n perd is veilig, so gou as moontlik die perd op uitritte begin gebruik, om ook te sien of die perd daarvoor opgewasse is, en om terselfdertyd die perd ook op te lei. Dit is nie ekonomies moontlik om 'n perd vir 3 tot 12 maande te skool voordat hy deur lede van die publiek gebruik word nie. Die finansiele aspekte speel 'n rol maar dit is nie die enigste aspek nie. Me Barendse het nie op bepaalde tydperke gesteun alvorens sy 'n perd op uitritte sou toelaat nie - sy het dit van geval na geval oorweeg en haar gesonde verstand toegepas.

104. Dit is gemeensaak dat op 24 April daar ook 'n voorval met Naomi was. Me Barendse was saam op die besondere rit. Sy was weereens voor en Naomi kon nie vir haar se wat gebeur het nie. Daarom dat hulle perde uitgeruil het omdat Me Barendse wou sien wat Ipithombi gemaak het. Sy wou vasstel of daar wel 'n probleem met Ipithombi was. Sy kan haar nie daaraan herinner dat die perde uitgeruil was omdat Naomi nie vir Ipithombi kon hanteer nie, soos wat Me Muller verstaan het nie. Sy het niks opvallend aan die gedrag van Ipithombi opgemerk nie.
105. Mnr Roux het as vertrekpunt aanvaar dat Ipithombi in die derde week van Januarie aangeskaf was en dat daar dan, binne ses weke, d.w.s op 2 Maart 2000, dat Ipithombi reeds aan die publiek beskikbaar gestel was. Ek is nie seker dat daardie vertrekpunt inderdaad korrek is nie. Dit is aan Me Barendse gestel dat sy die perd te vroeg en te vinnig begin gebruik het vir uitritte vir beide ervare en onervare ruiters. Me Barendse het van horn verskil. Dit is 'n deurlopende proses om te bepaal of n perd gereed is vir uitritte, al dan nie. Sy het dit derhalwe as 'n goeie en behoorlike metode beskou om Ipithombi te evalueer. Die blootstelling aan verskeie ruiters stel die ideale geleentheid daar vir Ipithombi om sy nuk te openbaar en om dit na vore te bring.

108. Mnr Roux het dit aan haar gestel dat die getuienis van Me Muller was dat Naomi sou gese het dat die perd onverwags opgetree het en sy nie meer beheer kon behou nie. Dit is aan haar gestel dat, reeds voor die rit deur Anja, Me Muller bewus was van die perd se nuk. Barendse het egter volhard dat Me Muller nie aan haar genoem het dat Ipithombi die gewoonte gehad het om skielik te stop nie.
109. Na 24 April het sake soos normaal verloop en het sy Me Muller versoek om Ipithombi ook in die skool te gebruik en fyner kunsies te leer. Ipithombi is ook op uitritte gebruik. Me Muller het haar ooit meegedeel het dat Ipithombi nog nie gereed is vir perd ritte nie. Daar was ook nooit 'n gesprekvoering dat sy skoling te vroeg beeindig was nie. Haar getuienis was dat hy steeds voortdurend opleiding ontvang het. Me Barendse erken dat sy vir Me Muller opdrag gegee het om Ipithombi ekstra skoling te gee nadat Anja afgeval het. As Me Muller haar meegedeel het dat daar 'n gevaar was sou sy die perd definitief nie aangewend het nie. Me Barendse het getuig dat sy Me Muller haar op verskeie geleenthede genader het met probleme wat sy gehad het en voorvalle aan haar gerapporteer het wat na aan haar hart was. en dat sy baie gesteld was op toerusting. Sy het toegegee dat Me Muller haar dikwels aangespreek het oor die administrasie - omdat Me Barendse nie *n goeie administrateur was nie. Daar was nooit sodanige verskille tussen hulle ten aansien van die perde nie. Sy sou verwag het dat indien Me Muller van mening was dat Ipithombi nie geskik was vir die werk nie, dat sy Me Barendse daarvan sou meegedeel het. Dit het sy nooit gedoen nie.
110. Me Barendse het bevestig dat sy nie bewus was daarvan dat die perd dieserfde streek met Me Muller uitgehaal het nie. Me Barendse het gese sy was uit die veld geslaan deur hierdie bewering. Sy kon nie verstaan hoekom Me Muller dit nie vroeer met haar sou opper nie. Mnr Roux het aan die hand gedoen dat dit onwaarskynlik was dat Me Muller dit nie aan Me Barendse sou genoem het nie.

113. Omdat perde onvoorspelbaar is, laat sy mense n vrywaringsvorm teken. Sy aanvaar dat sy alle redelike stappe moet doen wanneer sy 'n uitrit lei. Daardie stappe begin met die skoling van die perd. Sy gee toe dat hoe meer geskoold die perd is, hoe meer voorspelbaar is sy optrede. Hoe korter die skoling van die perd, hoe meer onvoorspelbaar is hy en derhalwe hoe meer gevaarlik vir die algemene publiek.

116. Mev Potgieter het telefonies 'n bespreking gemaak vir 12 Mei vir 'n uitrit. Die bespreking was vir vier persone gewees. Haar seun, wie ook bespreek was. het egter nie op die uitrit gegaan nie. Sy het getuig dat Mev Potgieter daardie dag baie emosioneet was. Die volgende dag. die Sondag, sou die kinders op n meer permanente basis by hut vader woonagtig wees (te Jeffreysbaai). Sy het getuig dat Mev Potgieter gehuil het. Hulle het 'n gesprek in die huis gevoer terwyl die ander ruiters gewag het.

121. Indien daar meer as vier ruiters is, verkies Me Barendse om 'n gids saam te neem. Sy sal dan by die minder ervare ruiters bly. terwyl die gids by die meer ervare ruiters bly. Die beginners bly gewoonlik agter en beweeg Me Barendse dan vorentoe en agtertoe. 'n Perd en 'n half lengte is 'n goeie volgafstand tussen perde. Dit is natuurlik nie moontlik om 'n konstante afstand te handhaaf nie. Dit is n goeie benadering van die groepleier om altyd by die stadigste ruiter te bly en die groep nie vinniger as die stadigste ruiter te laat beweeg nie. Dit is egter nie 'n reel van die mede en perse nie.
122. Me Barendse het twee lede van die groep, Mev Potgieter en n vriendin beskou as beginners. Sy weet nie hoe ervare die vriendin van Engela was nie. Die res van die groep, insiuitende Engela, was ervare ruiters. Me Barendse het tussen die middel en agter gedeeltes van die groep beweeg.

124. Vandat sy die aanbeveling gemaak het totdat die voorval plaasgevind het. het ongeveer 30 minute verloop en het hulle heelwat gery. Die ruiters was deurentyd in gesprek afstand van mekaar Ipithombi was op sy heel gemaklikste heel agter en het nie gehou van ruiters agter horn nie. Sy het trouens daarvan gehou dat hy stadig was want dit is algemeen dat perde n groep sou wou inhaal. Alhoewel daar ellelange kruisverhoor daaroor was, kan n mens geensins enige peil trek op die getuienis rakende die afstande tussen die ruiters toe die voorval plaasgevind het nie.

126. Die voorval het plaasgevind waar daar meestal dennebome weerskante is. Die pad was heelwat nouer - ongeveer 'n voertuig breedte. Me Barendse was op die draai toe die voorval plaasgevind het - toe sy hoor hoe sy geroep word. Sy het te voet teruggegaan.

128. Me Barendse het ontken dat sy ooit enige ontkenning teenoor Mev Potgieter gemaak het ten aansien van mense wat van Ipithombi afgeval het. Sy het niks weggesteek nie. so het sy getuig Sy was geskok deur die bewering dat sy bewus sou wees van Ipithombi se streek. Sy het nie vir Mev Potgieter gewaarsku van enige streek van Ipithombi nie want sy het nie daarvan geweet nie Indien sy geweet het sou sy Mev Potgieter beslis gewaarsku het. Me Barendse wys daarop dat sy nie vir mense perde sal gee wat hulle sal seermaak nie - wat bereik sy dan daardeur? Mnr Roux stel dit dan aan haar dat sy beter veiligheidsmetodes kon toepas deur die perd behoorlik te skool, en die manier waarop die rit beheer was

130. Sy het Ipithombi nie as 'n perd ervaar wat so skrikkerig is dat dit die probleem was nie. Mnr Roux het weereens aangevoer dat Me Barendse nou besig was om haar getuienis aan te pas - die keer ten aansien van die graad van skrikkerigheid van Ipithombi.

132. Dit was onverklaarbaar vir haar wat met Mev Potgieter en daarna met haarself gebeur het, want Ipithombi was tot op daardie stadium normaal teenoor haar gewees

134. Ipithombi se (tweede) kastrasie was gedoen en sy moes besluit of sy horn nog kon gebruik. Sy moes in iedere geval van haar perde verkoop en het besluit om Ipithombi ook te verkoop. Hy het bowendien ook 'n reputasie gehad.

136. Me Barendse was nie net geskok deur die dagvaarding omdat dit haar reputasie aanraak nie, maar ook omdat sy nie haar vriendin op 'n perd sou sit wat haar sou seermaak nie, en omdat sy altyd alles gedoen het om voorsorgmaatreeis te tref met die keuse van 'n perd. Sy voel dat sy steeds dit gedoen het wat beide Me Smit en Me Killian aanbeveel het.

137. Alhoewel Me Barendse deurdringend kruisverhoor is, en alhoewel sy, soos sy self ruiterlik erken het, die hele proses as verwilderend moes ervaar het. kan ek nie sondermeer bevind dat sy ongeloofwaardig was nie.

139. Me Killian het getuig dat sy saamstem met Me Barendse se metode van opleiding en die wyse waarop sy met Ipithombi gehandel het. Die eerste insident met Anja kon verduidetik word met verwysing na die feit dat die perd homself in 'n nuwe omgewing bevind het waarin hy nog nie tuis was nie. Dit sou nie dien as n waarskuwing nie Die tweede insident was heelwat later en met *n ander ruiter. Dit moet gesien word teen die agtergrond daarvan dat ruiters van tyd tot tyd wel af val en elke geval moet op meriete oorweeg word. Slegs indien 'n mens persoonlike waarnemings gemaak het kan jy tot n slotsom kom of die oorsaak te wyte was aan die fout van 'n ruiter, 'n ekstrinsieke faktor of die perd self. Sy getuig dat sy betwyfet of die twee voorafgaande voorvalle haar daartoe sou genoop het om die perd te weerhou van uitritte.

140. Sy wys daarop dat daar soms foute gemaak word met die toewysing van perde aan ruiters. Sy het saamgestem dat die groep slegs so vinnig moet beweeg soos die stadigste ruiter. Indien 'n perd agter raak op 'n uitrit sal hy probeer inhaal. Indien die perde wat voor is versnel, sal die perd agter ook mag versnel.
141. Indien 'n ruiter sou aandui dat sy ongemaklik was. sou Me Killian dit met die ruiter bespreek en indien die persoon werklik ongemaklik was sou sy die ruiter behulpsaam gewees het. Die uiteindelike besluit is egter 'n besluit van die ruiter self. Me Killian wys daarop dat dit gewoonlik 'n ruiter in 'n paniek situasie is wat val, omdat hulle geneigd is om vorentoe te leun. Sy vermoed dat Mev Potgieter waarskynlik vorentoe geleun het en dat die perd skielik tot stilstand gekom het Sy was die mening toegedaan dat n mens nie kon bevind of Mev Potgieter se val te wyte was aan sy nuk. of hy geskrik het vir iets en of sy haar balans verioor het nie.
142. Daar is grade van skrikkerigheid by perde. Indien sy bewus was daarvan dat 'n perd skrikkerig is. is daar verskeie toetse en oefeninge met die perd uitgevoer. Die systap van Ipithombi is nie gewens nie maar kan dit ook nie uitgewis word nie. Indien daar verskeie voorvalle was waar die perd sonder rede tot stilstand gekom het. het sy toegegee dat daar 'n probleem sou wees. Sy sou slegs die perd onttrek het indien sy geglo het dat hy gevaarlik was - na haar mening was daar nie voldoende inligting om dit te veroorloof nie.

Evaluasie

146. Soos hierbo uiteengesit, is daar 'n botsing tussen Me Muller, wie getuig het dat Me Barendse geweet het van die nuk van Ipithombi, en Me Barendse se getuienis dat sy geen sodanige mededeling van Me Muller ontvang het nie.
147. Mnr Roux het aangevoer dat Me Barendse se bewering dat Me Muller sou swyg oor sodanige gevaarlike optrede is onuithoudbaar. Selfs waar Me Barendse toegegee het dat Me Muller haar meegedeel het dat die perd skrikkerig is, is dit hoogs onwaarskynlik dat sy nie dan sou moes vra of vasstel waarop die waarneming gebaseer was nie. Mnr Roux het veral klem gele op Me Barendse se teenstrydige weergawe oor haar eie waarnemings van Ipithombi se skrikkerigheid, waar sy in hoof getuig het sy dit self nooit beleef het nie, terwy! sy in kruisverhoor toegegee het dat Ipithombi skrikkerig was. Mnr Roux het daarop gewys dat Me Muller se uitdruklike getuienis nie betwis was in kruisverhoor nie.

149. Op die getuienis voor my, en waar die eiseres die bewyslas dra, kan ek nie op hierdie aspek bevind dat Me Muller inderdaad enige uitdruklike mededeling aan Me Barendse gemaak het rakende Ipithombi se nuk nie. Dit doen egter nie afbreuk aan die getuienis van Me Muller nie - sy het, soos Me Barendse geweet van die voorvalle met Anja en Naomi, en het sy op Me Barendse se eie weergawe. al was dit dan eers in kruisverhoor toegegee. vir laasgenoemde meegedeel dat Ipithombi skrikkerig was.
150. Me Muller se getuienis dat Me Barendse aangedui het dat daar meer met Ipithombi gewerk moes word nadat Me Otto afgeval het, staan eweneens onbetwis. Dit was daarop gemik om die probleem met Ipithombi reg te stel. Desnieteenstaande het Ipithombi horn nog steeds van tyd tot tyd wangedra. Me Muller het aangevoer dat Me Barendse geweet het van die nuk en dit was juis daarom dat sy aangedui het dat daar aan gewerk moes word.
151. Mnr Roux het daarop gewys dat Mev Smit en Mev Killian dit eens was dat indien Me Barendse bewus was van Me Muller se ervarings met Ipithombi, Ipithombi onttrek moes word as n perd vir uitritte. Hulle was dit ook beide eens dat daar 'n plig op Me Barendse gerus het om deeglik ondersoek by haar assistent, Me Muller. te doen oor Ipithombi en of daar enige gedragsprobleme bestaan.

153. Hierdie submissies behoef nadere betragting - die onvoorspelbaarheid van perde is nie onbeperk nie - die getuienis was dat jonger perde meer onvoorspelbaar is (as ouer perde), dat die onvoorspelbaarheid verminder met skoling en dat waar perde sydelinge bewegings uitvoer, dit geskied as 'n natuurlike reaksie op 'n impuls van buite, soos byvoorbeeld die skrik vir 'n slang.
154. Mev Smit het getuig dat die nuk van Ipithombi die gedrag van 'n jong perd is. Sommige jong perde is meer geneigd daartoe en dit kan gebeur indien daar bepaalde omstandighede aanwesig is, of soms vind dit sonder rede plaas. Sulke gedrag moet deur skoling reggestel word. Alhoewel enige perd onvoorspelbaar is, indien 'n spesifieke patroon egter na vore tree, dan moet dit reggestel word. Die probleem wat Ipithombi gehad het, het meegebring dat hy nie aan die publiek blootgestel moes word nie.
155. Mev Smit het getuig dat so 'n probleem die onverdeelde aandag van die verweerderes sou verg en dat dit haar verantwoordelikheid was om toe te sien dat die perd geskik is vir gebruik op uitritte deur die publiek.

159. Mnr McLachlan het voortgegaan om aan te voer dat daar geen getuienis was oor wat presies met Anja of Naomi gebeur het toe hulle afgeval het nie. Dit is egter duidelik uit wat hulle Me Barendse self meegedeel het, wie teenwoordig was - alhoewel sy nie die valie self waargeneem het nie -dat beide voorvalle plaasgevind het nadat Ipithombi skielik gestop het. Hierdie optrede van die perd vind ook weerklank in die beskrywing van Me Muller dat die perd Verdee/"en die twee voorvalle waar Me Barendse self afgeval het. Dit in sy geheel beskou, na my beskeie mening, maak die afleiding onafwendbaar dat Ipithombi 'n nuk of 'n streek het.
160. Mnr McLachlan het aan die hand gedoen dat die hoogwatermerk van Mev Potgieter se getuienis was dat Ipithombi skielik gestop het, daarna sydelings beweeg het en dat hierdie getuienis toevallig strook met mededeiinge wat later aan haar gemaak was oor Ipithombi se beweerde gedragsprobleenv
161. Mnr McLachlan het aan die hand gedoen dat Mev Potgieter se getuienis bloot 'n rekonstruksie of spekulasie daarstel.

163. Indien daar aggeslaan word op al die voorvalle, insluitende die laaste twee met Me Barendse, is dit duidelik dat Ipithombi 'n witde streek in horn gehad het, wat onverwags en onvoorspelbaar na vore gekom het.

"In some cases the animal's conduct is categorised as contra naturam because it acted from inner excitement or vice or from a reversion to wildness. Sometimes the courts and commentators, to use the language of Hunt in the note (supra), apply an objective standard suited to human beings. Thus '(t)he conduct of the animal is compared with the conduct of a well-behaved animal of its kind -the animal is personified and the reasonable man test becomes the test of the reasonable dog'. This by way of fiction, is a convenient way of stating what the law expects of a domesticated animal. The courts do not literally attribute powers of reason to a dog by measuring its conduct against that of 'the reasonable dog', or literally ascribe to a dog the logical capacity to distinguish between an unjustified attack upon it which it may be entitled' to resist in a well-behaved manner and the lawful use of violence against it to restrain it to which it should submit as a well-behaved domesticated animals."
183.	In navolging van hierdie benadering, en indien voormelde beginsels toegepas word op die feite van die onderhawige saak, kan daar, na my mening. weinig twyfel wees dat Ipithombi homself daarvan moes weerhou om sy streke uit te haal. Sy optrede was nie die optrede wat verwag kan word van 'n ordentlik en goedgernanierde perd nie

173. Soos mnr Roux tereg uitgewys het, het Me Muller deurgaans binne die bestek en omvang van haar dienste by Me Barendse opgetree en is Me Barendse derhalwe gebonde aan Me Muller se onbetwiste kennis van die probleme met Ipithombi.
174. Alhoewel Mev Killian getuig het dat haar opleidingsperiode korter as die van Mev Smit was, is haar skoling egter meer omvangryk. Haar opleidingsperiode is langer as die van Me Barendse en word gevolg deur lesse met redelik bedrewe ruiters. vergeleke met Me Barendse wat haar perde aan onbedrewe ruiters beskikbaar stel.
175. Die deskundiges was dit eens dat Ipithombi onttrek moes word indien Me Barendse bewus was van Me Muller se ervaringe met Ipithombi, gegewe ook die twee voorvalle met Anja en Naomi. Dit moet volg dat Me Barendse nalatig was deur Ipithombi aan Mev Potgieter beskikbaar te stel
176. Mev Potgieter se onbetwiste getuienis was dat sy by die nek aan Me Barendse aangedui het dat sy ongemaklik gevoel het, en haar veiligheid bevraagteken het. Die antwoord van Me Barendse was bloot gewees dat sy nie moet gallop met die perd nie. Mev Potgieter se klagte was dat sy op n perd gesit was wat onveilig was.

"For purposes of liability culpa arises -
(a)    diligens paterfamilias in die position of the defendant -
(i)      would foresee the reasonable possibility of his conduct injuring another in his personal property and causing him patrimonial loss;

(ii) would take reasonable steps to guard against such occurrence; and 

181. Ek meen derhalwe dat die eiseres ook op hierdie versuim n verbreking van die ooreenkoms tussen haar en Me Barendse bewys het, ascok verbreking van die sorgsaamheidsplig wat sy teenoor Mev Potgieter opgedoen het.
182. Ek is derhalwe die mening toegedaan dat die eiseres bewys het:

(a) Dat die verweerderes n perd aan haar voorsien het wat nie behoorlik afgerig of getem was nie. Die verweerderes het versium om toe te sien dat die nuk wat Ipithombi gehad het behoorlik uitgeskool word. Indien sy behoorlik ondersoek ingestel het na Ipithombi sou sy geweet het van die nuk - en moes sy geweet het van die nuk. Totdat Ipithombi genees is van sy nuk, moes hy nie op uitritte gebruik word nie;
(b) Dat die verweerderes versuim het om behoorlike toesig en beheer oor die perdrit uit te oefen, deurdat sy, in besonder, versuim het om ag te slaan op die eiseres se verklaarde bekommernis oor of die perd gevaarlik is, en deur nie om daar en dan toe te sien dat die eiseres se rit op Ipithombi beendig word;
(c)     Die verweerderes was derhalwe onder n verpligting om ook vir die eiseres se waarsku van Ipithombi se nuk
183. Na my mening het die eiseres bewys dat die verweerderes versuim het om redelike stappe te neem om te voorkom dat die skade, wat redelik voorsienbaar was. die eiseres sou toeval.

184. In die vooropstelling bevind ek ten gunste van die eiseres dat die verweerderes aanspreeklik is teenoor haar vir die skade wat sy gely het toe sy op 12 Mei 2007 van Ipithombi afgeval het. Die verweerderes word gelas om die eiseres se koste te betaal.